Seçim Kaybedildi, Sonraki Durak Mahkeme

Sandıktan çıkan sonuç beğenilmediğinde sıradaki adım belli: mahkeme. Bu artık bir sürpriz değil, neredeyse öngörülebilir bir refleks. AKP'nin muhalefet tarafından kazanılan bir seçim sonucuna yargı yoluyla itiraz etmeye hazırlandığına dair haberler, Türkiye'de seçim yönetiminin ne anlama geldiğine dair çok daha büyük bir tartışmayı yeniden açıyor.

Tartışmanın odağı sadece bu somut dava değil. Asıl mesele şu: Bir siyasi parti, sandık kararını beğenmediğinde mahkemeyi alternatif bir kulvar olarak görüyorsa, bu tutum demokrasi için ne ifade ediyor?

Refleks mi, strateji mi?

Seçim sonuçlarına itiraz etmek, hukuki açıdan meşru bir yol. Seçim mevzuatı bu imkânı açıkça tanıyor; usulsüzlük iddiaları, oy sayım hataları ya da seçmen kütüğüne ilişkin itirazlar yargı önüne taşınabiliyor. Bu, demokratik sistemlerin olağan işleyişinin bir parçası.

Ancak "olağan" olan ile "stratejik" olan arasındaki fark, zamanla silinebiliyor. Bir parti, seçimde somut bir usulsüzlüğe işaret ettiği için değil, sonucu kabullenmek istemediği için yargıya başvuruyorsa, bu hukuki araçların siyasi bir silaha dönüştürülmesidir. Ve bu iki durum arasındaki sınırı tespit etmek, kamuoyunun gözünde giderek güçleşiyor.

AKP'nin bu itiraz girişimi, yalnızca bir seçime verilen tepki olarak okunamaz. Daha geniş bir örüntünün parçası: kaybedilen seçimlerin ardından yargıya başvurma alışkanlığı, sandık sonuçlarını tartışmaya açmanın rutin bir siyasi hamleye dönüşmesi. Bu alışkanlık, seçim sistemine olan güveni aşındırıyor. Çünkü seçim, artık nihai bir karar mekanizması olarak işlemiyor; aksine, nihai kararın nerede verileceği belirsizleşiyor.

Hukuki zemin var, ama zemin nasıl kullanılıyor?

Seçim itirazlarının hukuki dayanağı sağlam. Yüksek Seçim Kurulu ve ilgili mahkemeler bu tür başvuruları incelemekle görevli. Herhangi bir siyasi partinin ya da adayın bu yola başvurması, kural olarak doğal karşılanmalı.

Sorun, bu zeminin ne zaman ve kim tarafından kullanıldığında ortaya çıkıyor.

Muhalefet partileri yıllardır sandık sonuçlarına yönelik itirazlarını dile getiriyor. Ancak bu itirazların büyük bölümü kamuoyunda görünür olmaktan öteye geçemiyor, yargı süreçlerinde fazla ilerlemiyor. İktidara yakın bir partinin aynı mekanizmayı devreye sokması ise farklı bir tablo çiziyor. Çünkü bu tabloda yargının bağımsızlığı soru işaretleriyle çevrili.

Türkiye'de yargı bağımsızlığına ilişkin kaygılar, yeni değil. Uluslararası gözlemcilerden Venedik Komisyonu raporlarına, basın özgürlüğü kuruluşlarının değerlendirmelerine kadar pek çok kaynak, yargının siyasi baskıdan ne ölçüde arındırılmış olduğunu sorguluyor. Bu ortamda açılan bir seçim itiraz davası, sıradan bir hukuki süreç olarak değil, siyasi bir hesaplaşmanın parçası olarak algılanıyor. Ve bu algı, haklı ya da haksız olduğundan bağımsız olarak, kurumsal güveni zedeliyor.

Yargının rolü büyüdükçe güven sorunu derinleşiyor

Siyasi kararlar üzerinde yargının artan belirleyiciliği, Türkiye'nin son on yılına damgasını vuran bir dönüşüm. Belediye başkanlarının görevden alınması, seçilmiş isimlerin yerine kayyum atanması, parti kapatma davaları ve seçim süreçlerine yönelik yargı müdahaleleri, bu dönüşümün somut yansımaları.

Her müdahale, ayrı bir hukuki gerekçeyle sunuldu. Ama birikimli etkisi şu: Seçim sandığı, tek başına belirleyici olmaktan çıktı. Seçmenin tercihi, yargı kararıyla geçersiz kılınabiliyor, ertelenebiliyor ya da fiilen işlevsiz hale getirilebiliyor. Bu süreç, hukuka saygının bir ifadesi olarak değil, hukuku araçsallaştırmanın bir yöntemi olarak okunuyor.

Mahkemelere duyulan güven sorununu da burada aramak gerekiyor. Vatandaşların önemli bir kesimi, yargının siyasi bir kulvara dönüştüğünü düşünüyor. Bu düşüncenin doğruluğu ya da yanlışlığından önce, böyle bir algının varlığı başlı başına bir sorun. Çünkü hukuk devletinin işlemesi için yalnızca kurumların var olması yetmiyor; bu kurumlara duyulan güvenin de var olması gerekiyor. Güven yoksa, kurumların varlığı meşruiyet üretmiyor.

Kutuplaşma, hukuku da bölüyor

Türkiye'de siyasi kutuplaşma artık yalnızca seçmen davranışını değil, kurumsal algıyı da şekillendiriyor. İktidar taraftarları ile muhalefet seçmenleri, aynı yargı kararını birbirinden tamamen farklı okuyabiliyor. Bir taraf "hukukun üstünlüğü" derken, öbür taraf "siyasi müdahale" görüyor. Bu iki bakış açısının ortak bir zemine kavuşması ise giderek güçleşiyor.

Seçim itirazları bu kırılganlığı en çarpıcı biçimde görünür kılıyor. Çünkü seçim, siyasi meşruiyetin temeli. Sandık kararı sorgulandığında, yalnızca bir sonuç değil, meşruiyetin kendisi tartışmaya açılıyor. Ve bu tartışma, kazananı da kaybedenler kadar yıpratıyor.

Şöyle somutlaştırayım: Muhalefet bir seçimi kazanıyor, iktidar partisi sonucu mahkemeye taşıyor ve süreç belirsizleşiyor. Bu belirsizlik içinde, seçmenin verdiği karar askıda kalıyor. Kazanan partinin yönetme kapasitesi zedeleniyor, seçmenin sandığa olan inancı sarsılıyor. Kaybeden taraf mahkemede de kaybederse hesap kapanmıyor; tam tersine, bir sonraki seçimde aynı döngünün tekrarlanacağı beklentisi yerleşiyor.

Sandık kararı ile mahkeme kararı yarışırsa

Demokratik gerilemenin en belirgin işaretlerinden biri tam da bu: sandık kararlarının mahkeme kararlarıyla yarışır hale gelmesi. Bu, seçim sisteminin çöktüğü anlamına gelmiyor. Ama sistemin zorlandığı anlamına kesinlikle geliyor.

Karşılaştırmalı siyaset literatürüne baktığımızda, seçim sonuçlarının sık sık yargıya taşındığı ülkelerin demokratik konsolidasyonda ciddi sorunlar yaşadığı görülüyor. Bu ülkelerde yargı bağımsızlığı zayıf, kurumsal güven düşük ve siyasi kültür çatışmacı bir çerçevede şekillenmiş oluyor. Türkiye'nin bu tablodaki yeri, siyasi eğilimden bağımsız olarak, nesnel bir değerlendirme gerektiriyor.

Seçim yönetimi, salt teknik bir süreç değil. Sandığın nasıl kurulduğundan oy sayımına, itiraz mekanizmalarından YSK kararlarına kadar uzanan bütünün, seçmende güven yaratıp yaratmadığı belirleyici. Bu güven kırılırsa, seçim bir halk iradesinin ifadesi olmaktan çıkıp tarafların kendi lehlerine araçlaştırdığı bir prosedüre dönüşüyor.

Tablonun gösterdiği

AKP'nin bu seçim sonucuna yargıyla itiraz etme hazırlığı, kendi başına bir haber olabilir. Ama asıl haber, bunun artık bir haber olmaktan çıkmış olması. Seçim kaybediliyor, mahkeme süreçleri başlatılıyor; bu sıralamanın rutin algılanması, normalleşmenin ne kadar ilerlediğini gösteriyor.

Türkiye, seçimlerini düzenli aralıklarla yapıyor. Farklı partiler, farklı seviyelerde seçim kazanıp kaybediyor. Teknik olarak çoğulcu bir tablo var. Ama çoğulculuğun varlığı, demokrasinin sağlıklı işlediğinin garantisi değil. Seçim sonuçlarının kabulü, hukukun araçsallaştırılmaması, yargı bağımsızlığına ilişkin güvenin korunması gibi koşullar olmadan, seçimler biçimsel bir meşruiyet aracına indirgeniyor.

Sonuçta ortada basit bir soru var: Seçim, gerçekten karar veriyor mu? Eğer her kayıp sonrasında kapı mahkemelere açılıyorsa ve bu kapıda ne bulunacağı baştan belli gibi görünüyorsa, bu soruya verilecek yanıt sandıkta değil, başka bir yerde şekilleniyor demektir. Bu tablo, seçim yönetimi ve hukuk devleti tartışmalarının çok ötesine geçiyor; Türkiye'nin demokratik iddiasını doğrudan ilgilendiriyor.