Gökçek'in 536 Milyon TL Kredisinde Soruşturma Kapısı Kapandı

Eski Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Melih Gökçek dönemine ait 536 milyon TL'lik kredi işlemine ilişkin soruşturma izni talebinin reddedilmesi, bu ülkede hesap sorma mekanizmalarının gerçekten işleyip işlemediği sorusunu bir kez daha masaya taşıdı. Rakam küçük değil. Konu, doğrudan kamu kaynakları. Ama soruşturma kapısı, henüz içeri girilmeden kapandı.

Talep ne içeriyordu, karar ne dedi?

Söz konusu soruşturma talebi, Gökçek'in uzun yıllar süren belediye başkanlığı döneminde gerçekleştirilen 536 milyon TL tutarındaki kredi işlemine yönelikti. Ankara Büyükşehir Belediyesi'nin o dönemde kullandığı bu kredinin nasıl değerlendirildiği, hangi projelere aktarıldığı ve borçlanma sürecinin mevzuata uygun yürütülüp yürütülmediği soruları, soruşturma talebinin temelini oluşturuyordu.

Ancak yetkili merciler bu soruşturmanın yürütülmesine izin vermedi. Karar, idari açıdan bağlayıcı nitelikte. Yani soruşturmanın önü, usul düzeyinde kesilmiş oldu. Gerekçenin ayrıntıları kamuoyuyla tam anlamıyla paylaşılmış değil; bu durum başlı başına bir sorun.

536 milyon TL ne büyüklükte bir rakam?

Bu soruya düzgün yanıt verebilmek için rakamı bir bağlama oturtmak gerekiyor. Türkiye'de büyükşehir belediyelerinin yıllık bütçeleri, nüfusa ve hizmet yüküne göre büyük farklılıklar gösteriyor. Ankara, başkent olması nedeniyle bu tablonun en kabarık örneklerinden biri. Dolayısıyla 536 milyon TL, ilk bakışta bir büyükşehir belediyesinin bütçesiyle orantılı görünebilir.

Ama meseleyi bu şekilde geçiştirmek doğru olmaz. Çünkü söz konusu olan rutin bir harcama kalemi değil, belirli bir dönemde alınan ve hesabı sorulmak istenen spesifik bir kredi işlemi. Üstelik bu rakam, Gökçek döneminin bütçe ve borç yönetimine ilişkin daha kapsamlı tartışmalardan bağımsız ele alınamaz.

Gökçek, Ankara Büyükşehir Belediyesi'ni yaklaşık çeyrek asır yönetti. Bu süreçte belediyenin borç yükünün nasıl şekillendiği, hangi ihaleler hangi koşullarda gerçekleşti, hangi şirketlerle ne tür ilişkiler kuruldu, bunlar uzun süredir kamuoyunun gündeminde olan sorular. 536 milyon TL'lik kredi meselesi, bu soruların somut bir uzantısı.

Belediye borçlanmasında şeffaflık boşluğu

Türkiye'de yerel yönetim borçlanması, mevzuat açısından belirli sınırlar ve denetim mekanizmalarıyla çerçevelenmiş durumda. Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, Belediye Kanunu ve ilgili yönetmelikler, teorik olarak bu sürecin denetlenebilmesine zemin hazırlıyor. Sayıştay denetimleri de bu tablonun bir parçası.

Ama teoride var olan denetim mekanizmaları, pratikte her zaman aynı sonucu vermiyor. Sayıştay raporları yayımlanıyor, bulgular kayda geçiyor. Ancak bu raporlardaki tespitlerin hesap sorma süreçlerine ne ölçüde dönüştüğü, asıl tartışmalı nokta. Gökçek dönemi de dahil olmak üzere pek çok yerel yönetim için hazırlanan Sayıştay raporlarının kamuoyunda karşılık bulduğu süre sınırlı kaldı.

Aslında sorun yalnızca Ankara'ya veya Gökçek'e özgü değil. Türkiye genelinde eski yerel yöneticilere yönelik mali soruşturma taleplerinin seyrine bakıldığında, benzer bir örüntü dikkat çekiyor: İzin mekanizması, hesap sorma sürecinin önünde ciddi bir engel olmaya devam ediyor.

İzin mekanizması nasıl işliyor?

Eski kamu görevlilerine yönelik bazı soruşturmalar, doğrudan savcılık tarafından yürütülemiyor. Bu tür davalarda ilgili idari makamlardan soruşturma izni alınması gerekiyor. Türkiye'de bu düzenleme, özellikle memurlar ve seçilmiş kamu görevlileri söz konusu olduğunda devreye giriyor.

Bu mekanizmanın amacı, siyasi amaçlı kovuşturmaların önüne geçmek olarak açıklanıyor. Ancak uygulamada tartışmalı sonuçlar doğuruyor. Çünkü iznin verilip verilmeyeceğine idari makamlar karar veriyor; bu kararın bağımsız bir yargısal denetimden geçmesi her zaman mümkün olmuyor.

Gökçek'in 536 milyon TL'lik kredi işlemine yönelik soruşturma izni talebinin reddedilmesi, bu mekanizmanın nasıl işlediğinin somut bir örneği. İzin verilmemesiyle birlikte soruşturma süreci fiilen sonlanıyor. Hangi gerekçeyle verilmediği, kararın hangi değerlendirmelere dayandığı kamuoyunun önüne gelmiyor. Şeffaflık tartışmaları bu noktada kaçınılmaz oluyor.

Gökçek döneminin mirası ve süregelen sorular

Melih Gökçek, Ankara'nın en uzun süre görev yapmış belediye başkanı. Yıllarca tartışmalı projelerin, ihale süreçlerinin ve idari kararların odağında kaldı. Belediyenin borç yükü, dönem dönem kamuoyunun gündemine geldi.

Gökçek, 2017 yılında görevinden ayrıldı. Ancak bıraktığı mali tablonun izleri, Ankara Büyükşehir Belediyesi'nin sonraki yönetim döneminde de sürdü. Mansur Yavas önderliğindeki CHP'li belediye yönetimi, devraldığı borç yapısına ilişkin çeşitli açıklamalar yaptı ve bu borçların kaynaklarını sorgulayan adımlar attı. 536 milyon TL'lik kredi meselesi de bu çerçevede gündeme gelen tartışmalardan biri.

Bir belediye başkanının görevi bırakmasının üzerinden yıllar geçtikten sonra mali işlemlerin sorgulanabilir olup olmayacağı, hukuki açıdan ayrı bir tartışma konusu. Ama bu tartışmayı soruşturma izninin verilmesi ya da verilmemesi üzerinden yürütmek yerine, hesap sorma mekanizmalarının bütünüyle nasıl tasarlandığı üzerinden yürütmek daha sağlıklı bir zemin sunuyor.

Hesap verebilirlik meselesinde döngüsel bir çıkmaz

Türkiye'de kamuoyunun sık sık tanık olduğu bir döngü var. Bir soruşturma talebi gündeme geliyor, izin mekanizması devreye giriyor, izin verilmiyor, konu kamuoyunda bir süre tartışılıyor ve ardından gündem kayıyor. Bu döngü, hesap verebilirlik tartışmasının somut bir sonuca bağlanmasını zorlaştırıyor.

536 milyon TL'lik kredi dosyasının şimdilik bu döngünün içinde kaldığı görünüyor. Ama bu, soruların ortadan kalktığı anlamına gelmiyor. Paranın nereye gittiği, borçlanmanın mevzuata uygunluğu, projelerin gerçekleşme düzeyi ve denetim mekanizmalarının bu süreci nasıl ele aldığı, yanıt bekleyen sorular olmaya devam ediyor.

Hesap verebilirlik yalnızca bir soruşturmanın açılmasıyla sağlanmıyor elbette. Ama soruşturmanın önünün idari kararla kapanması da hesap verebilirliğin işlediğinin kanıtı sayılamaz. Bu iki şeyi birbirine karıştırmamak gerekiyor.

Kararın kamuoyu açısından anlamı

Sonuçta önümüzde duran şey, idari bir ret kararı. Hukuki açıdan bağlayıcı, süreci sona erdiren bir karar. Ama kamuoyu tartışmaları açısından bu karar, kapanmak yerine başka soruları açıyor.

Soruşturma izni mekanizması bu biçimde işlemeye devam ettiği sürece, büyük rakamlara sahip mali işlemlerin hesabının sorulup sorulamayacağı sorusu havada kalmaya devam edecek. Bu soru yalnızca Gökçek'e değil, eski veya mevcut her kamu görevlisine uygulanabilir nitelikte.

Kamuoyunun beklentisi açık: Vergi mükelleflerinin parasının nasıl kullanıldığını sorgulayan mekanizmaların, yalnızca kağıt üzerinde değil fiilen işlemesi. Bu beklentiyi karşılamanın önündeki engeller ortadan kalkmadan, hesap verebilirlik tartışması gerçek anlamda kapanmış sayılmaz.