Gökçek Dosyaları Savcılıkta Çürüdü, Hesap Sorma Siyasette Kaldı

CHP Sözcüsü Hasan Öztürkmen geçtiğimiz günlerde bir basın toplantısında somut bir tablo ortaya koydu: Eski Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Melih Gökçek hakkında 23 ön inceleme raporu hazırlandı. Hiçbiri davaya dönüşmedi. Mansur Yavaş yönetiminin savcılıklara ilettiği 97 dosya da aynı akıbete uğradı; sessizce kapandı, üstüne bir şey yazılmadı.

Rakamları bir kenara bırakıp tabloya bakmak gerekiyor. Bir belediye başkanının 25 yıl boyunca yönettiği bir büyükşehir. Arkasından gelen yönetimin tespit ettiği usulsüzlükler, savcılığa taşınan dosyalar ve yıllarca hazırlanan inceleme raporları. Sonuç: sıfır dava. Bu, bir soruşturma başarısızlığı değil. Bu, bir sistemin nasıl çalıştığına dair oldukça net bir fotoğraf.

Rakamların ağırlığı, sonucun hafifliği

23 ön inceleme raporundan bahsediyoruz. Bunlar tesadüfen oluşmaz; emek, zaman ve kurumsal kaynak ister. Her biri bir iddia zinciri, bir usul süreci, bir belgeleme çabasının ürünüdür. Üstüne üstlük Mansur Yavaş yönetimi bu raporların yanı sıra doğrudan savcılığa 97 dosya iletti. Toplam rakamın büyüklüğü, meselenin ne kadar kapsamlı algılandığını gösteriyor.

Ama sayıların büyüklüğü ile hukuki karşılığının yokluğu arasındaki uçurum, burada asıl sorulması gereken soruyu doğuruyor: Bu dosyalar teknik eksiklikten mi dava açılamadı, yoksa yapısal bir engel mi söz konusu?

CHP cephesinden gelen açıklamalar "siyasi baskı" ve "yargı bağımsızlığı" çerçevesine oturuyor. Haklı bir soru bu, ancak yeterli bir açıklama değil. Çünkü 97 dosyanın tamamının teknik olarak eksik ya da hukuken yetersiz olduğunu söylemek güç. Bir kısmında belki sorunlar vardır; ama tamamının herhangi bir kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla kapanması, tek başına teknik bir sonuç gibi görünmüyor.

Siyasi muhasebe ile hukuki süreç ayrı dillerde konuşuyor

Türkiye'de muhalefet partilerinin belediyeleri devraldıktan sonra önceki dönemi masaya yatırması artık tanıdık bir siyasi refleks. CHP'nin İstanbul'da, Ankara'da, başka büyükşehirlerde yaptığı ilk işlerden biri genellikle "hesap sorma" çerçevesinde şekilleniyor. Borç rakamları açıklanıyor, idari soruşturmalar başlatılıyor, kamuoyu basın toplantılarıyla bilgilendiriliyor.

Bu yaklaşımın siyasi bir işlevi var. Seçmenin önünde meşruiyet zemini kuruluyor, "biz farklıyız" mesajı veriliyor. Sorun şu ki bu çerçeve çoğunlukla hukuki bir karşılık bulmadan sönümleniyor. Dosyalar savcılığa gidiyor, savcılık takipsizlik kararı veriyor ya da süreç sürüncemede kalıyor. Sonunda elimizde ne kalıyor? Siyasi bir kazanım ve hukuki bir boşluk.

Ankara örneğinde bu döngü son derece belirgin. Gökçek hakkında yıllarca konuşuldu. İddialar ciddi, belgeler kapsamlı olduğu söylendi. Ne var ki 97 dosya da aynı kapıdan çıktı. Bu noktada şu soruyu sormak kaçınılmaz: Bu dosyalar yeterince güçlü değil miydi, yoksa gittiği yer onları işlevsiz mi kıldı?

Yapısal sorun Gökçek'e özgü değil

Türkiye'de yerel yöneticilerin görev sonrası yargısal denetimine bakıldığında, benzer bir örüntü tekrarlanıyor. Belediye başkanları görevdeyken geniş bir takdir marjıyla hareket edebiliyor. İhale kararları, arazi kullanım değişiklikleri, şirket ortaklıkları, imar düzenlemeleri... Bunların büyük bölümü hem hukuki hem fiili anlamda tartışmalı olsa da görevden ayrılmanın ardından hesap sorulması son derece istisnai bir hal alıyor.

Bunun birkaç nedeni var. Birincisi, belediyelerdeki idari soruşturma mekanizmaları genellikle sonraki yönetimin iradesine bağlı. Devralan yönetim ne kadar güçlü itiyorsa soruşturma o kadar ilerliyor; siyasi konjonktür değişince süreç duraksıyor. İkincisi, savcılıkların yerel yönetim usulsüzlüklerinde harekete geçme eşiği hem teknik hem de siyasi faktörlerle şekilleniyor. Üçüncüsü ise delil zincirinin kurulmasındaki güçlük: belediye arşivlerinin durumu, dönemsel belgelerin erişilebilirliği ve muhasebe kayıtlarının düzeni, soruşturma kalitesini doğrudan etkiliyor.

Bu yapısal koşullar altında 97 dosyanın hiçbirinin kovuşturmaya yer açmaması, Gökçek'e özel bir hukuki dokunulmazlıktan çok sistemin genel işleyişini yansıtıyor olabilir. Ama bu saptama, sonucu daha az sorunlu yapmıyor; aksine sorunu derinleştiriyor.

Dosyaların sahibi kim?

Öztürkmen'in açıklamasını bir adım geri çekilerek okumak gerekiyor. CHP bu basın toplantısında hem savcılık sürecinin sonuçsuzluğunu eleştiriyor hem de bu sonuçsuzluğu kamuoyuyla paylaşmayı tercih ediyor. Bu iki şeyi aynı anda yapmak ilginç bir konum.

Çünkü şu soru ortada duruyor: Bu dosyalar yeterince güçlüyse neden sonuç vermedi, yeterince güçlü değilse neden kamuoyuna bu şekilde sunuldu?

Dosyaların sahibi meselesi de muğlak. Bir kısmı Ankara Büyükşehir Belediyesi'nin iç denetim birimleri tarafından hazırlandı, bir kısmı CHP'nin siyasi inisiyatifinden çıktı. İkisi arasındaki fark önemli: Belediyenin idari tespitleri teknik belgeler, partinin siyasi söylemi ise bunların yorumu. Bu ikisi karıştırıldığında hem hukuki hem de kamuoyu önündeki tablo bulanıklaşıyor.

Mansur Yavaş'ın belediyesi 97 dosyayı savcılığa iletti. Bu, kurumsal bir adım. Ama bu adımın arkasına düşülmedi mi, yoksa düşülmesine olanak tanınmadı mı? Savcılık kararlarına itiraz edildi mi? Süreç Ankara Belediyesi tarafından kamuoyuyla şeffaf biçimde paylaşıldı mı? Bu soruların yanıtları pek açık değil.

Hesap sorma bir hukuk meselesi mi, siyaset meselesi mi?

Türkiye'de eski yerel yöneticilerin hesap vermesi meselesinde kronik bir gerilim var. Hesap sorma talebi siyaseten güçlü, hukuken zayıf seyrediyor. Muhalefet bu talebi kamuoyunun önüne taşıyor; iktidar cephesindeki yöneticiler için bu süreç çoğunlukla takipsizlikle noktalanıyor. Tersi durumda, yani iktidarın muhalefet yöneticilerine yönelik soruşturmalarında, tablo farklı işliyor.

Bu asimetri, hukuki mekanizmanın tarafsızlığına dair yapısal bir soru işareti bırakıyor. Ve bu soru işareti Gökçek dosyasının da üzerinde duruyor.

Aslında meselenin en çarpıcı tarafı burası. 23 ön inceleme raporu, 97 savcılık dosyası ve bunların tamamının herhangi bir kovuşturmaya dönüşmeden kapanması; yalnızca Gökçek'in temiz çıktığını değil, aynı zamanda sistemin nasıl çalıştığını da anlatıyor. Hangi tarafın yöneticisi olursa olsun, yerel yönetimlerde yaşanan usulsüzlüklerin yargısal karşılık bulması istisnai kalmaya devam ediyor.

Bu durumda siyasi hesap sorma, hukuki süreçlerin önüne geçiyor. Kamuoyu önünde dosya açmak, basın toplantısı düzenlemek, rakam sıralamak, bir noktaya kadar işe yarıyor: gündem yaratıyor, siyasi mesaj veriyor. Ama hukuken hiçbir şey değişmiyorsa bu muhasebe havada kalıyor.

Gökçek dosyaları savcılıkta çürüdü. Ama asıl mesele bunun neden olduğu ve bundan sonra ne yapılacağı. Eğer cevap bir sonraki basın toplantısında yeni rakamlar açıklamaksa, döngü kaldığı yerden devam edecek.

Türkiye'de yerel yönetimde hesap sormanın gerçek anlamda işleyebilmesi için siyasi motivasyondan bağımsız, kurumsal bir denetim altyapısına ihtiyaç var. Bu olmadan 97 dosya da 970 olsa, sonuç değişmez.