Bir Muhabirin Hesabı Engellendi, Ama Asıl Mesele Daha Büyük

DW Türkçe muhabiri Alican Uludağ'ın X hesabı erişime engellendi. Bununla birlikte, yargı sistemi, 15 Temmuz, İstanbul Büyükşehir Belediyesi davaları ve CHP'li belediyelere yönelik operasyonları ele aldığı 13 paylaşımına da ayrıca erişim engeli getirildi. Gerekçe olarak gösterilen ifade tanıdık: "millî güvenlik ve kamu düzeninin korunması." Türkiye'de bu tür kararların nasıl işlediğini bilenler için bu tanıdıklık zaten başlı başına bir şey anlatıyor.

Uludağ vakası, ne ilk ne de muhtemelen son örnek. Ama tam da bu yüzden üzerinde durmaya değer.

Neyin engellendiğine bakmak gerekiyor

Engelleme kararının kapsamına bakınca ortada muğlak bir içerik yok. Uludağ'ın erişime kapatılan paylaşımları belirli ve somut konulara odaklanıyor: yargı sistemi işleyişi, 15 Temmuz'un siyasi arka planı, İBB'ye yönelik yürütülen davalar, CHP'li belediyelere yönelik operasyonlar. Bunların her biri, Türkiye gündeminde tartışmalı olmakla birlikte son derece meşru habercilik alanları.

Bu içeriklerin ortak özelliği var: Hepsi, devletin yargı ve güvenlik kurumlarının işleyişine ilişkin eleştirel bir perspektif taşıyor. Kamuoyunun bu konularda bilgi edinme hakkı açısından bakıldığında, bunlar tam da bir gazetecinin yazması gereken şeyler. Ama engelleme kararı tam da bu noktada devreye giriyor.

Hesabın bütünüyle erişime kapatılması ise ayrı bir boyut katıyor meseleye. Yalnızca belirli paylaşımların değil, bir muhabirin platformdaki bütün varlığının engellenmesi, içerik denetimiyle değil doğrudan kaynak susturmayla ilgili bir tutum.

"Millî güvenlik" gerekçesinin işlevi

Türkiye'de sosyal medya içeriklerine getirilen engelleme kararlarında "millî güvenlik ve kamu düzeninin korunması" ifadesi artık neredeyse formüle dönmüş durumda. Bu formülün işlevine bakmak gerekiyor.

Söz konusu gerekçe yasal bir zemine oturuyor; ancak içeriği son derece geniş ve yoruma açık. Neyin millî güvenliği tehdit ettiğini, neyin kamu düzenini bozduğunu pratikte idari ya da yargısal kararlar belirliyor. Bu belirsizlik, gerekçenin kapsamını fiilen genişletiyor. Eleştirel gazetecilik, hükümet politikasına yönelik sert yorum, kamuoyunu ilgilendiren bir davanın ayrıntılı haberi bile bu tanımın içine çekilebilir hale geliyor.

Uludağ'ın engellenen paylaşımlarının içeriğine bakıldığında, bunların herhangi biri için somut bir kamu güvenliği tehdidinden söz etmek mümkün değil. Söz konusu olan, siyasi ağırlığı yüksek konularda eleştirel bir gazetecinin kaleme aldığı yorumlar ve haberler. "Millî güvenlik" çerçevesinin bu içeriklere uygulanması, gerekçenin siyasi eleştiriyi bastırmada nasıl kullanılabildiğini açıkça gösteriyor.

Bu, Türkiye'ye özgü bir sorun da değil aslında. Dijital içerik denetiminde "güvenlik" gerekçesi, dünyanın pek çok yerinde gazetecilere ve muhalif seslere karşı kullanılan bir araç haline geldi. Türkiye'yi özel kılan, bu aracın ne kadar sistematik ve geniş bir yelpazeye uygulandığı.

Engellenen konuların siyasi yükü

Uludağ'ın yazıp paylaştığı konular rastgele seçilmiş değil; bunlar Türkiye'nin son birkaç yılındaki en kritik siyasi kırılma noktalarıyla örtüşüyor.

Yargı bağımsızlığı meselesi, Türkiye'de muhalefet partilerinden sivil topluma, barolar aracılığıyla uluslararası hukuk kuruluşlarına kadar geniş bir kesimin kaygıyla takip ettiği bir alan. 15 Temmuz süreci, yalnızca bir darbe girişiminin değil, sonrasında şekillenen siyasi ve hukuki atmosferin de çözümlenmesini gerektiren çok katmanlı bir konu. İstanbul Büyükşehir Belediyesi'ne yönelik davalar ve CHP'li belediyelere yönelik operasyonlar ise hem yerel yönetim hem muhalefet siyaseti hem de hukukun araçsallaştırılması tartışmalarının tam ortasında yer alıyor.

Bu konuların hepsinin ortak bir paydası var: Devlet kurumlarının, hükümetin ya da güvenlik aygıtının eleştirel bir okumaya tabi tutulması. Bir gazeteci için bu alanlar üzerinde çalışmak, mesleki yükümlülüğün tam karşılığı. Ama Türkiye'nin mevcut medya ortamında, bu yükümlülüğü yerine getirmek giderek artan bir riskle birlikte geliyor.

İzole bir vaka değil, süregelen bir eğilim

Burada asıl dikkat çeken nokta şu: Uludağ vakası tek başına değerlendirilemez. Türkiye'de gazetecilere, sosyal medya hesaplarına ya da belirli içeriklere yönelik dijital engelleme pratiği, yıllardır izlenebilen ve belgelenebilen bir örüntü çiziyor.

Basın özgürlüğü kuruluşlarının raporları, Türkiye'nin bu alanda küresel sıralamalarında tutarlı biçimde alt sıralarda yer aldığını ortaya koyuyor. Sosyal medya platformlarına erişim engelleri, içerik kaldırma talepleri ve gazetecilere yönelik hukuki süreçler birlikte ele alındığında, bütünsel bir baskı ortamının varlığından söz etmek mümkün.

Dijital baskının gazeteciler üzerindeki etkisi birkaç düzlemde işliyor. Birincisi, doğrudan susturma: hesap engeli, içerik kaldırma, platform erişiminin kaybı. İkincisi, dolaylı caydırıcılık: bir gazetecinin hesabının engellendiğini gören diğer gazetecilerin ve kamuoyundan kişilerin belirli konular üzerinde daha temkinli davranması. Üçüncüsü, okuyucunun bilgiye erişiminin kısıtlanması.

Bu üç etki aynı anda ve birbirini besler biçimde çalışıyor. Tek bir engelleme kararı, yalnızca o muhabiri değil, o konuyu takip etmeye çalışan herkesi etkiliyor.

Asıl hedef ne?

Bu soruyu sormak önemli çünkü basın özgürlüğü tartışmalarında odak çoğunlukla gazetecinin kendisine kayıyor. Oysa dijital baskının daha derin bir mantığı var.

Bir muhabirin hesabını engellemek, o muhabiri tamamen susturmaz. Uludağ gibi köklü bir kurumda çalışan biri, DW Türkçe'nin kendi platformları ve diğer kanallar aracılığıyla haber üretmeye devam edebilir. Ama bu haberlere sosyal medya üzerinden ulaşmaya alışmış okuyucu kitlesi için erişim yolu daralıyor.

Asıl hedef, büyük ihtimalle muhabirin kendisi değil. Hedef, o muhabirin ele aldığı konuların kamuoyundaki görünürlüğü. Yargı bağımsızlığı haberlerinin, İBB davalarının, 15 Temmuz analizlerinin sosyal medyada ne kadar dolaşıma girdiği. Belirli bir kesimin bu konularla ne kadar kolay karşılaşabildiği.

Bu perspektiften bakıldığında, engelleme kararları bireysel müdahaleler olarak değil, bilgi akışını şekillendirmeye yönelik sistematik bir tercih olarak okunmalı.

Okuyucunun haber alma hakkı

Basın özgürlüğü tartışmalarında zaman zaman gözden kaçan bir boyut var: Bu mesele yalnızca gazetecileri değil, okuyucuları da doğrudan ilgilendiriyor.

Bir muhabirin erişimi engellenen paylaşımları, o kişinin kişisel görüşlerinden ibaret değil. Bunlar, kamuoyunun haber alma hakkı kapsamında değerlendirilebilecek içerikler. Yargı sistemi nasıl işliyor? Belediyelere yönelik hukuki süreçlerin arka planı nedir? 15 Temmuz'a ilişkin tartışmalar nerede duruyor? Bu sorular, bir demokratik kamuoyunun gündeminde olması gereken sorular.

Bir gazetecinin bu sorular üzerine ürettiği içeriklere erişimin engellenmesi, yalnızca o gazeteciye değil, o içeriğe ulaşmak isteyen okuyucuya da doğrudan müdahale anlamına geliyor. Türkiye'de dijital sansür tartışılırken bu boyutun daha çok öne çıkarılması gerekiyor.

Uludağ vakası bu yüzden önemli. Tek bir hesap engellemesinin ötesinde, hangi konuların hangi gerekçelerle görünmez kılınmaya çalışıldığını, bu kararların nasıl meşrulaştırıldığını ve bunun kamuoyunun bilgiye erişimi üzerindeki etkisini sorgulamak için somut ve güncel bir zemin sunuyor.

Soru, yalnızca bir muhabirin hesabının neden engellendiği değil. Asıl soru, bu tür engellemelerin neyi ve kimi koruduğu.