Gökçek Savcılığa Çağrıldı: Soruşturma Yeni Bir Evreye Girdi

Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı, eski Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Melih Gökçek'i 4 Eylül Cuma günü saat 16.00'da şüpheli sıfatıyla ifadeye çağırdı. Bu tek cümle, pek çok kişiye sıradan bir haber gibi görünebilir. Ama hukuki süreçleri yakından izleyenler için bu çağrı, dosyanın soyut bir "inceleme" aşamasından çıkıp somut bir cezai soruşturmaya dönüştüğünü açıkça söylüyor.

Şüpheli Sıfatının Ağırlığı

Hukuk dilinde "şüpheli" kelimesi tesadüfi kullanılan bir terim değildir. Savcılığın bir kişiyi şüpheli sıfatıyla ifadeye çağırması, o kişi hakkında belirli delillerin toplandığı, suç şüphesinin somutlaştığı ve soruşturmanın artık hedefli ilerlediği anlamına gelir. Bu, "tanık" sıfatından nitelik olarak farklıdır. Tanık bilgi verir; şüpheli, haklarını kullanarak ifade verir, susma hakkına sahiptir, avukat talep edebilir.

Başka bir deyişle, savcılık artık Gökçek'i bilgisine başvurulacak bir isim olarak değil, hesabı sorulacak bir taraf olarak görüyor.

Türkiye'de büyük belediye yöneticilerine yönelik soruşturmaların tarihine bakıldığında, şüpheli sıfatıyla ifade çağrısının genellikle uzun hazırlık süreçlerinin ardından geldiği görülür. Dosyalar yavaş işler, siyasi konjonktür değişir, tanıklıklar birikir. Sonunda savcılık masa başındaki soyut işlemden çıkıp somut adım atar. Gökçek dosyasında da görünen o ki o adım atılmış.

Uzun Bir Dönem, Uzun Bir İddialar Listesi

Melih Gökçek, Ankara Büyükşehir Belediyesi'ni yaklaşık yirmi beş yıl boyunca yönetti. Bu uzun süre boyunca belediyenin mali yapısı, ihale süreçleri, arsa tahsisleri ve borçlanma politikaları defalarca tartışma konusu oldu. Çeşitli dönemlerde muhalefet partileri, meslek odaları ve sivil toplum kuruluşları usulsüzlük iddialarını kamuoyuna taşıdı. Kimi soruşturmalar açıldı, kimileri kapandı, kimileri dosyada bekledi.

Gökçek, tüm bu süreç boyunca iddiaları reddetti. Sosyal medyayı aktif biçimde kullandı, tartışmalara bizzat dahil oldu, kendisini hedef alan eleştirilere sert karşılıklar verdi. Bu tutum, onun kamusal bir figür olarak tartışmalı konumunu daha da belirginleştirdi.

2017'de görevden ayrılmasının ardından soruşturma dosyaları tamamen kapanmadı. Şimdiki çağrı, o sürecin bir devamı niteliğinde görünüyor. Tabii asıl soru şu: Bu sefer soruşturma nereye kadar gidecek?

Büyükşehir Belediyelerinde Denetim: Kağıt Güzel, Sahada Farklı

Bir sistemin ne kadar iyi işlediğini anlamak istiyorsanız, kural kitabına değil, o kuralların pratikte nasıl uygulandığına bakın. Belediye denetimi söz konusu olduğunda da benzer bir tablo var karşımızda.

Türkiye'de büyükşehir belediyelerinin denetimi, teoride birden fazla katmanlı bir yapıya dayanır. Sayıştay denetimleri, meclis denetimleri, iç denetim birimleri, İçişleri Bakanlığı müfettişlikleri ve savcılık soruşturmaları. Her biri ayrı bir mekanizma, her biri ayrı bir yetki alanı.

Ama pratikte bu mekanizmalar ne kadar etkin çalışıyor?

Sayıştay raporları kamuoyuna düşmeden önce yıllarca beklediği oldu. Meclis denetimi, muhalefet ile iktidar arasındaki siyasi denge değiştikçe işlevini yitirdi ya da yeniden kazandı. İç denetim birimleri ise çoğu durumda yöneticilere değil, hiyerarşinin bir parçası olarak kuruma raporladı. Bağımsızlıkları yapısal olarak sınırlıydı.

Bu tabloyu yakından gösteren bir örneği anlatayım. Bir belediyeye bağlı kuruluşta o kuruluşun iç denetim raporlarını inceledim. Raporlar titizce hazırlanmıştı, eksiklikler belgelenmişti. Ama üst yönetime sunulunca dosyalandı ve pratikte hiçbir şey değişmedi. Sistem vardı, ama işlevi yoktu.

Büyükşehir belediyelerindeki mali denetim mekanizmaları da benzer bir yapısal sorunu taşır. Denetim kapasitesi var, ama o kapasitenin bağımsız biçimde işlemesi için gereken kurumsal güvenceler hâlâ yetersiz.

Siyasi Tepkiler ve Asıl Sorun

Gökçek'in ifadeye çağrılması haberi yayıldığında, siyasi aktörlerin tepkileri tahmin edilebilir bir çizgide seyretti. Muhalefet haberi olumlu karşıladı, iktidar bloğunun farklı kesimleri temkinli açıklamalar yaptı, sosyal medyada kutuplaşmış yorumlar belirdi.

Bu tepkilerin tamamını anlıyorum. Ama asıl mesele, Gökçek'in bu soruşturmadan ne çıkacağının ötesinde duruyor.

Asıl mesele şu: Türkiye'de büyük belediye yönetimlerinin, döneminden ve siyasi renginden bağımsız olarak, sistematik ve gerçek anlamda bağımsız bir denetime tabi tutulup tutulmadığı meselesidir.

Bu soruya dürüst bir yanıt vermek gerekirse, cevap net değildir. Denetim mekanizmaları siyasi konjonktüre duyarlı biçimde işliyor. Soruşturmalar bazen açılıyor, bazen kapanıyor, çoğu zaman uzun uyuklama dönemlerinin ardından yeniden aktif hale geliyor. Bu döngü, hesap verebilirliğin kurumsal değil konjonktürel olduğunu gösteriyor.

Ve bu, herhangi bir belediye başkanına özgü bir durum değil. Yapısal bir açık.

Soruşturmanın Teknik Gidişatı

Hukuki sürecin önündeki olasılıklara bakmak gerekiyor.

Savcılık, ifade aldıktan sonra dosyayı kendi değerlendirmesine göre üç farklı yönde ilerletebilir. İddianame düzenleme kararı alabilir, ki bu durumda dava mahkemeye taşınır. Kovuşturmaya yer olmadığına hükmederek dosyayı kapatabilir. Ya da ek soruşturma yaparak süreci uzatabilir.

Bu kararın hangi yönde şekilleneceğini şu an bilmek mümkün değil. Ortada kamuoyuyla paylaşılmış somut bir iddianame metni yok, delil listesi yok, suçlamaların kapsamı netleşmiş değil. Dolayısıyla soruşturmanın nereye evrildiğini kesin söylemek, bu aşamada spekülasyon olur.

Ama teknik olarak şunu söylemek mümkün: Şüpheli sıfatıyla ifade, genellikle iddianame öncesindeki son büyük adımlardan biridir. Soruşturma bu noktaya geldiyse, savcılığın elinde belirli bir dosya birikimi var demektir.

Yapısal Açıkları Görmek

Şimdi bir adım geri çekilip büyük resme bakmak istiyorum.

Türkiye'de büyükşehir belediyelerinin bütçeleri, son on beş yılda katlanarak büyüdü. Bu büyüme, hizmet kapasitesini artırdı; ama aynı zamanda kaynak kullanımındaki riskleri de büyüttü. Büyük ihaleler, büyük arsa tahsisleri, büyük borçlanmalar ve bunların yanında büyüyen usulsüzlük potansiyeli.

Denetim mekanizmaları bu büyümeyle aynı hızda güçlenmedi. Sayıştay kapasite sorunu yaşıyor. Belediye meclislerindeki muhalefet grupları çoğu zaman teknik kapasiteden yoksun. Bağımsız sivil toplum kuruluşlarının belediyelere yönelik denetim faaliyetleri ise Türkiye'de hâlâ oldukça sınırlı.

Bu yapısal açık kapatılmadan, herhangi bir soruşturma ne kadar ilerlerse ilerlesin, sonucu değişmeyecek: Bir sonraki dönem, bir sonraki belediye başkanı, benzer iddialar.

Çünkü sorun bireysel değil, sistemik.

Hesap Verebilirlik Geçici Değil, Kalıcı Olmalı

Gökçek soruşturması kamuoyunda hak ettiği ilgiyi görüyor. Ama bu ilginin sürekliliği, soruşturmanın sonucuna bağlı olmamalı.

Hesap verebilirlik, yalnızca davalar açıldığında gündeme gelen bir konu değildir. Belediye bütçelerinin şeffaf yayımlanması, ihale süreçlerinin gerçek zamanlı takibi, denetim raporlarının kamuoyuyla paylaşılması ve bu raporlara verilen yanıtların izlenmesi, dönemden bağımsız olarak işleyen bir altyapı gerektirir.

Bu altyapı bugün yeterince güçlü değil. Bunu, hangi parti hangi belediyeyi yönetirse yönetsin geçerli bir tespit olarak söylüyorum.

Ankara Büyükşehir Belediyesi, ülkenin başkentini yönetiyor. Orada harcanan her kuruşun, alınan her ihale kararının, yapılan her arsa tahsisinin şeffaf biçimde izlenebilir olması, siyasi bir tercih meselesi değil, kamu yönetiminin temel gereğidir.

Bu soruşturma nereye giderse gitsin, o gerçek değişmeyecek.