Dünyanın doğusunda bir göl: İnle
Myanmar’ın İnle Gölü’nde geleneksel balıkçılıktan yüzen domates tarlalarına, lotus ipekçiliğinden İntha halkının su üzerindeki yaşamına uzanan özgün bir yolculuk.
İçindekiler

“Myanmar’a hoşgeldiniz." diyor bizi karşılayan Han, ardından kocaman gülerek ekliyor: “Yıllardır gördüğüm ilk Batılı turistler sizsiniz!”.
Yangon’daki uluslararası havalimanının modern terminal binaları arasında Han önde, biz arkada dış hatlardan iç hatlara geçiyoruz. Myanmar’a üçüncü gelişim. Ancak son ziyaretimin üzerinden on yıldan fazla zaman geçti. Ülkeyi ne kadar değişmiş bulacağımı merak ediyorum.
Eski başkenti gezmeyi seyahatin sonuna bırakıp önceliği ülkenin iç kısımlarına vereceğiz. İlk hedefimiz İnle Gölü ve çevresindeki köyleri görmek. Heho’ya doğru havalanıyoruz. Bir saatten kısa süre içinde Türkiye’den biraz küçük olan bu Asya ülkesinin tam ortasındayız.
Han’ın yıllardır Batılı turist görmemiş olması şaşırtıcı değil. Myanmar pandemi başladığında kapattığı sınır kapılarını geçen seneye kadar açmadı. 2021’de bir de askeri darbe oldu. Ardından iç savaşa sürüklenen ülkede çatışmalar halen devam ediyor. Gazeteciler, muhalif silahlı güçlerin ülke topraklarının %70’ini kontrol ettiğini bildiriyor. Geçen yıl ülkenin kapıları açılmış olsa dahi Batılı devletler vatandaşlarına seyahat etmeme uyarısında bulunduğu için turistik yerlerin bomboş olduğunu gezdikçe biz de göreceğiz.
Asıl mesele güvenlik endişesinden ziyade -turistik bölgeler oldukça güvenli- askeri yönetimin turizmden kazandığı geliri kesmek. Çünkü Myanmar’da Batılı turistlerin tercih ettiği yüksek kaliteli tesislerin sahibi çoğunlukla askerler.
Diren geleneksel balıkçılık!
Sabah ilk iş motorlu kayıkla göle açılıyoruz. Köylerin arasında dolaşacağız. Henüz yeni yola çıkmışken geleneksel yöntemlerle balık tutanların çokluğunu görüp şaşırıyorum. Şaşırıyorum, zira daha önceki seyahatlerimde şahit olduğum kadarıyla, balıkçılar profesyonel fotoğrafçılara, hatta sıradan turistlere poz vererek daha fazla para kazandıklarından geleneksel balıkçılık ölmüştü. Kimse ağ atmakla falan uğraşmıyordu. Bir kenarda gelecek turistleri bekliyor, ücrette anlaşıp belirlenen süre boyunca modellik yapıyorlardı. Nicedir kullanılmayan konik biçimli sepet ağlar babaların, dedelerin evlerinden çıkarılıp getirilmiş, dekor olarak fotoğraflarda yerini almıştı. Bu fotoğraflardan ben de çekmiştim önceki seyahatlerimde. Şimdi ince, uzun, ahşap kayıklarda ayakta duran, tek ayağıyla dümen gibi kullandığı kısa küreği idare eden, eş zamanlı olarak suya ağ atan adamları izliyorum. Göldeki balıklar için kötü haber, balıkçılık dirilmiş.
Yüzen domates tarlaları
Balıkçıları geride bırakıp “suyun çocukları” denen İntha halkının yüzen domates tarlalarına dalıyoruz. İnle Gölü’nün sıra dışı görüntülerinden biri, göz alabildiğine uzanan bu tarlalar. Güneydoğu Asya’nın birçok ülkesinde yüzen köyler, yüzen pazarlar gördüm ama hiç böyle bir şey görmedim daha önce.
İnthalar göl yüzeyinde biriken su sümbülü, saz ve köklerden oluşan tabakayı toplayıp uzun şeritler halinde kesiyor. Kayıklarla tarım yapacakları alana çekiyor. Gölün dibinden çıkardıkları besin değeri yüksek çamuru bu şeritlerin üzerine seriyor. Domates fidelerini kayıklarıyla aralarında dolaşarak bu çamur yataklara dikiyor. Akıntıya kapılıp gitmesin diye de bambu direklerle “tarlasını” gölün tabanına sabitliyor. Ondan sonra gelsin mis gibi domatesler!
Uzun uzun tarlaların arasında dolaşıyoruz. Bizden ve köylülerden başka gölde kimsecikler yok. Kayığıyla tarlasında çalışanlarla selamlaşıyoruz. Hasat zamanı yakın. Kızarmadan toplanıyor bu domatesler, henüz yeşilken kadınlar tarafından rengine göre kategorize edilip ardından Myanmar’ın dört bir tarafına dağılıyorlar. Sonraki günlerde uzundur bu kadar lezzetli domates yemediğimizi konuşuyoruz kendi aramızda.
Lotus ipeği
Gölün her türlü nimetinden sonuna kadar faydalanan bir halk İnthalar. Nilüfere benzeyen lotus çiçeği yalnızca tapınaklara sunmak üzere yetiştirilmiyor, sapından eğirdikleri iplerden de ipek kumaş dokuyorlar. Böyle anlatılınca tahayyül etmek zor, durup genç bir kadının bu işi nasıl yaptığını izliyoruz. Parmak kalınlığındaki sapları ortadan ikiye ayırıyor, içinden birkaç yarı saydam lifi çekiyor, tezgahının üzerinde eliyle yuvarlayarak birbirine doluyor. Ardından bu incecik iplerin birkaçını daha uzun ve dayanıklı bir ip yapmak üzere bir araya getirip elde eğiriyor. Kumaş dokumada kullanılan metrelerce ipi üretmek için haftalarca çalışmak gerekiyor. İşin nasıl yapıldığını bize gösteren genç kadına dayanamayıp ne kadar kazandığını soruyorum, günlük ücretinin 10.000 kyat olduğunu söylüyor, yani 125 TL.
Buda Festivali
Öğle yemeği için kayıkla gezintimize ara verip suya çakılan kazıkların üzerine kurulmuş yerel bir restorana gidiyoruz. Han yemekte yerinde duramıyor, çocuk gibi heyecanlı “Buda Festivali”ni yakaladığımızdan bahsediyor, “Dilek dileyebileceksiniz!” diye bağırıp sevinçle gözümün içine bakıyor. Ne tepki vereceğim acaba? Benim dilek dileme ihtimalimin onu bu kadar sevindirmesine gülüyorum. Ne cana yakın bir adam bu!
Han 55 yaşında. Genellikle Alman turistlerle çalışıyormuş, bunu İngilizce kurduğu cümlelerin içine bol bol serpiştirdiği Almanca kelimelerden tahmin etmek zor değil. Avrupalı turistlerin gelişi kesilince lisede fizik öğretmenliğine geri dönmüş. Aldığı maaş yetmediği için kalan vakitlerinde de kuryelik yapıyor.
Buda Festivali, her yıl aynı mevsimde 19 gün boyunca süren bir şenlik. İnle Gölü’nün en büyük pagodasında (Budistlerin kutsal emanetleri saklamak ve ibadet etmek amacıyla inşa ettikleri kule biçimli tapınak) muhafaza edilen beş kutsal Buda heykelinden dördü; Budist mitolojisinde güzel ve melodik bir sese sahip, efsanevi Karaweik kuşu şeklinde tasarlanmış büyük bir kayıkla gölün tüm köylerini sırayla dolaşıyor. Böylece köylüler, pagodaya gitmek için uzun bir yolculuk yapmak zorunda kalmadan Buda’ya saygılarını sunabiliyor; ondan zenginlik, refah, başarı, evlilik, çocuk ve daha ne isterlerse dileyebiliyorlar.
Kutsal Karaweik teknesinin geçişini rahatça izleyebileceğimiz bir yere kayığımızı park ediyoruz. Bir örnek turuncu pantolon ve beyaz gömlek giymiş gençler, bir yandan tek ayaklarıyla kürek çekerek Karaweik’i ilerletirken bir yandan da şarkı söylüyor. Bu gösterişli geçit töreninin heyecanına kapılan seyahat arkadaşlarımdan biri, kayıkta aniden ayağa kalkınca cumburlop suya yuvarlanıyor. Bizim dileklerin nereye harcanacağı belli oldu. Hastalanmadan çabucak kurumasını dileyerek artık dönüş yoluna koyuluyoruz.
Gün batarken balıkçıları tekrar görüyoruz. Sabah atılmış ağlar akşam toplanıyor. Bereketli bir günün sonu. Kitlesel turizm elini çekince gölde hayat, dengesini tekrar bulmuş. On yıl sonra bile İnle Gölü’nü fazla değişmemiş bulmak beni mutlu ediyor.
Myanmar hâlâ otantik, hâlâ mistik. Dünyada bunun söylenebileceği ender yerlerden biri burası. Böyle kalmasını diliyor, Buda’ya söylemeyi atladığımdan dileğimi evrene yolluyorum.
KROP’ta yayımlanan yazıların tüm fikrî ve hukukî sorumluluğu yazarlara aittir.

İstanbullu gezgin, seyahat yazarı, profesyonel rehber ve Aylak Gezi Kulübü seyahat acentasının kurucusu. 2014’ten beri sıradışı rotalara maceralı seyahatler düzenliyor.
Bu makaleyi nasıl buldun?



