Öcalan'a Statü Tartışması AKP'nin İçinde Kriz Yarattı mı?

Öcalan'a Statü Tartışması AKP'nin İçinde Kriz Yarattı mı?

Türkiye'nin Kürt meselesi, onlarca yıldır Ankara siyasetinin en kırılgan damarını oluşturmaktadır. Her açıldığında hükümetleri zorladığı, her kapatıldığında ise yalnızca ertelendiği görülen bu dosya, statik bir sorun olmaktan çok, sürekli gerilim üreten dinamik bir siyasi gerçekliğe dönüşmüş durumdadır. Bu gerçekliğin en sembolik düğüm noktası ise tartışmasız biçimde Abdullah Öcalan'ın konumudur. PKK'nın kurucu lideri olarak onlarca yıldır cezaevinde bulunan Öcalan'ın hukuki ve siyasi statüsüne ilişkin herhangi bir tartışma, yalnızca teknik bir meseleye değil; iktidar bloğunun iç dengelerine, toplumsal hassasiyetlere ve Türkiye'nin kurumsal kırılganlıklarına doğrudan dokunan bir alana adım atmak anlamına gelir.

Son dönemde Öcalan'a statü verilmesi fikrinin kamuoyuna yansıması, bu gerçekliği bir kez daha teyit etti. AKP, bu türden hassas meseleleri kapalı devre süreçler içinde ilerletmeyi tercih ettiğini defalarca göstermiş bir partidir. Kontrolden çıkan her bilgi sızıntısının siyasi bedeli olduğunu bilen bir iktidar bloğu, Öcalan meselesinde de sessizliği bir yönetim aracı olarak benimsemişti. Ancak kamuoyunun haberdar olması, bu tercihin artık mümkün olmadığını açıkça ortaya koydu.

Sessiz Sürecin Sonunu Haber Veren Sızıntı

Herhangi bir siyasi sürecin kamuoyuna sızdığı an, o sürecin doğasını kökten değiştirir. Çünkü kamuoyuna açılan bir konu, artık kapalı müzakerenin mantığıyla yönetilemez; partilerin, seçmen tabanlarının, medyanın ve muhalefet aktörlerinin baskısına maruz kalır. AKP'nin Öcalan meselesinde yaşadığı durum tam olarak budur.

AKP kadroları içinde, bu konunun sessiz sedasız işlemesi gerektiğine dair belirgin bir eğilim olduğu bilinmektedir. Bu eğilimin arkasında yalnızca siyasi temkinlilik değil, aynı zamanda iktidar bloğunun kendi iç dengelerini koruma kaygısı yatmaktadır. Öcalan'a statü verilmesi fikrinin tek bir anlamı yoktur: Kimi çevrelerde bu, Kürt meselesinin kalıcı çözümüne giden yolda zorunlu bir adım olarak değerlendirilirken, kimi çevrelerde ise devletin otoritesini zayıflatan, PKK'ya meşruiyet alanı açan tehlikeli bir ödün olarak okunmaktadır.

Bu iki okumanın AKP içinde aynı anda var olduğunu düşündürecek yeterince işaret mevcuttur. Aslında bu durum, Türkiye'deki siyasi kültürün bir yansımasıdır: Merkezi bir iktidar bloğu bile hassas konularda homojen bir tutum sergileyemez, çünkü seçmen tabanı homojen değildir. Milliyetçi seçmene bakan bir AKP yetkilisiyle Kürt seçmenin de dahil olduğu geniş koalisyona bakan bir başka yetkili, Öcalan meselesini farklı biçimlerde değerlendirecektir.

Görünür Gerilim, Yapısal Bir Soruna İşaret Eder

Kamuoyunda açıklama yapılmasının yarattığı baskı, AKP'nin bu meseleyi tek sesli bir tutumla yönetmesini artık olanaksız kılmaktadır. Muhalefet partileri konuya dahil olmuştur; hangi çizgide durulacağına dair açıklamalar, kaçınılmaz olarak kamuoyunun tartışma gündemine girmiştir. Bu noktada ortaya çıkan tablo yalnızca bir iletişim sorunu değil, daha derin bir kurumsal zaafiyetin göstergesidir.

Türkiye'nin kurumsal yapısı, bu tür hassas müzakereleri şeffaflık ile gizlilik arasındaki ince çizgide yönetebilecek olgunluktan henüz uzaktadır. Bağımsız arabuluculuk mekanizmaları, güçlü bir parlamenter denetim altyapısı ya da sivil toplumun sürece anlamlı biçimde dahil olabileceği kanallar olmaksızın, her müzakere ya tam kapalı devre içinde ilerler ya da kamuoyuna kontrolsüz biçimde sızdığında panik üretir. İkisi arasında sağlıklı, öngörülebilir bir orta zemin kurulamamıştır.

Bu, yalnızca AKP'nin tercihlerine bağlı bir sorun değildir. Türkiye, Kürt meselesini onlarca yıl boyunca kurumsal mekanizmalarla değil, konjonktürel ve kişisel tercihlerle yönetmiştir. Her dönem kendi siyasi aktörünün kararlarına göre şekillenmiş; süreçler kurumsal bir belleğe değil, iktidarın anlık hesaplarına dayanmıştır. Bunun sonucu olarak, her yeni açılım girişimi sıfırdan başlamak zorunda kalmış ve her kapanma da birikim üretmeden son bulmuştur. Kurumsal hafıza yitirilirse, tekrar tekrar aynı hatalar yapılır ve bu döngünün toplam maliyetini hesaplamak bile giderek güçleşir.

AKP'nin İç Dengeleri Neden Bu Kadar Kritik?

Öcalan meselesindeki görüş ayrılıkları, AKP'nin salt ideolojik bir ayrışması olarak okunamaz. Çünkü partinin seçim coğrafyası ve koalisyon dinamikleri, bu meseleyi kaçınılmaz biçimde çok katmanlı bir siyasi sınava dönüştürmektedir.

AKP, geçtiğimiz dönemlerde MHP ile kurduğu ittifak ilişkisini sürdürürken, öte yandan Kürt seçmen tabanına dokunabilecek açılımların da hesabını yapmak zorunda kalmıştır. Öcalan'a statü meselesi, bu denklemin tam ortasına düşmektedir. Statü tartışmasının MHP tabanında nasıl yankı bulduğu, AKP'nin ittifak ilişkilerini nasıl etkileyeceği ve milliyetçi seçmenin bu konudaki duyarlılıkları; bunların tümü, AKP'nin bu meseleyi kapalı devre yönetme isteğinin gerisindeki siyasi rasyoneli açıklamaktadır.

Aynı zamanda, uzun süredir durağanlaşan Kürt meselesinde herhangi bir adımın atılmamasının da kendine özgü siyasi bedelleri vardır. Bu bedellerin biriktiği, toplumsal talebin yoğunlaştığı dönemlerde ise iktidar bloğu kendini köşeye sıkışmış bulur: Ne hareketsizlik sürdürülebilir, ne de her adım aynı maliyetle atılabilir.

Öcalan'a statü meselesinin kamuoyuna taşınmasının yarattığı gerilim, işte bu kıskacın en somut tezahürü olarak okunabilir. İktidar bloğu, kendi içindeki görüş ayrılıklarını kontrol altına almadan ve meseleyi siyasi açıdan güvenli bir zemine oturtmadan, kamuoyunun baskısıyla da baş başa kalmıştır.

Muhalefet ve Kamuoyu Baskısının Sürece Etkisi

Konunun kamuoyuna açılması, muhalefet partilerinin de bu tartışmaya kendi konumlarını belirleyerek girmesinin önünü açtı. Bu durum, AKP açısından süreci daha da karmaşık bir hale getirmektedir. Çünkü muhalefet aktörlerinin sürece dahil olması, meselenin çerçevelenmesini AKP'nin kontrolünden kısmen alır.

Muhalefet partilerinin Öcalan meselesindeki konumlanmaları, kendi iç dinamiklerini de açığa çıkarmaktadır. Özellikle ulusal seçmen tabanına oynayan partiler için Öcalan statüsü üzerinden konum almak, milliyetçi hassasiyetlerle demokratik siyaset yapma zorunluluğu arasındaki gerilimi yeniden gün yüzüne çıkarmaktadır. Bu gerilim, Türkiye siyasetinin kronik bir özelliğidir ve her açılım girişiminde aynı biçimde defalarca yeniden üretilmiştir.

Kamuoyunun bilgilendiği bir ortamda ise siyasi aktörler, sessiz kalma lüksünü büyük ölçüde yitirirler. Konuşmak da, konuşmamak da bir siyasi tutum olarak okunmaya başlar. Bu dinamik, meselenin yönetimini daha da zorlaştırmakta ve AKP'nin tercih ettiği kontrollü sürecin daha uzun süre geçerli kalmasını olanaksız kılmaktadır.

Aslında Sorun Çok Daha Derindir

Tüm bu tartışmanın arka planında duran ve asıl üzerinde durulması gereken mesele şudur: Türkiye, bu denli hassas ve tarihsel derinliğe sahip bir sorunu hangi kurumsal kapasiteyle yönetmektedir?

Onlarca yıldır çözümsüz kalan bir meselede, müzakerenin meşru zeminleri belirsiz, aktörler değişken, kurumsal bellek ise son derece kırılgandır. Öcalan'ın statüsü üzerinden yürütülecek her tartışma, bu belirsizliklerden beslenecek ve aynı belirsizlikleri yeniden üretecektir. Sürecin sızdırılmasının yarattığı kriz bu yüzden yalnızca bir iletişim kazası olarak değerlendirilemez; bu, kurumsal olgunluk eksikliğinin kaçınılmaz bir sonucudur.

Türkiye'nin bu meseleyi kalıcı bir zeminde yönetebilmesi için yalnızca siyasi irade yeterli değildir. Şeffaflıkla güvenliği dengeleyebilen kurumsal mekanizmalara, parlamentonun anlamlı biçimde sürece dahil olmasına ve sivil toplumun müzakereyi zenginleştirebileceği alanlara ihtiyaç vardır. Bunların yokluğunda, her açılım girişimi ya kontrol dışına çıkmak ya da tamamen kapatılmak arasında bir seçimle yüz yüze gelecektir.

Peki bu durumda şunu sormak kaçınılmaz hale geliyor: AKP, Öcalan meselesinde hem iç dengesini koruyarak hem de kamuoyunun beklentilerini yöneterek ilerlemeyi gerçekten başarabilecek mi? Yoksa bu iki hedefe aynı anda ulaşmaya çalışmak, sürecin kendisini baştan tıkıyor mu?