Yavaş'tan çerçeve yasaya: Kapalı odalar değil, millet önünde mutabakat

Mansur Yavaş, çerçeve yasa henüz TBMM gündemine girmeden konuştu. Bu zamanlama, söylediklerinden en az onlar kadar önemli.

Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı ve CHP'nin öne çıkan isimlerinden Yavaş, yasanın parlamentoya taşınmasını beklemeden kamuoyuna net bir mesaj verdi: Türkiye, kapalı kapılar ardında şekillenen kararlarla değil, milletin önünde kurulmuş gerçek bir toplumsal mutabakatla yönetilmelidir. Tek cümlelik bir eleştiri gibi görünebilir bu. Ama içinde birden fazla katman var.

Çerçeve yasa nedir, neden bu kadar tartışılıyor

Çerçeve yasa kavramı, Türkiye'nin hukuk ve siyasi gündeminde zaman zaman karşılaşılan ama her seferinde tartışma yaratan bir mekanizma. Temel fikir şu: Kapsamlı ve çok alanlı düzenlemeler yapmak için önce genel çerçeveyi belirleyen bir ana yasa çıkarılır, ayrıntılar sonradan ikincil mevzuatla doldurulur. Kulağa teknik ve masum geliyor.

Sorun tam da bu "ayrıntıların sonradan doldurulması" meselesinde düğümleniyor. Çerçeve yasalar, yasama organının denetim alanını daraltabilir. TBMM'nin doğrudan onaylamadığı pek çok düzenleme, bu çerçeve üzerinden yürütme eliyle hayata geçirilebilir hale gelir. Yani yasanın özü parlamento kürsüsünde tartışılmış olsa bile pratikte neye dönüşeceği çok daha az görünür bir süreçte belirlenir.

Bu yapısal kaygı, çerçeve yasaları her gündeme geldiklerinde muhalefet cephesinde refleks bir direnişle karşılaştırıyor. Güncel tartışmada da tablo farklı değil. Yasa TBMM'ye taşınmadan muhalefet saflarında itirazlar yükselmeye başladı; Yavaş'ın açıklaması bu itirazların en erken ve en net seslerinden birini oluşturuyor.

Yavaş neden bu kadar erken konuştu

Siyasette zamanlama, çoğu zaman içerik kadar belirleyicidir. Yavaş'ın yasanın parlamentoya ulaşmasını beklemeden kamuya çıkması, birkaç açıdan değerlendirilebilir.

Birincisi, gündem belirleme refleksi. Bir yasa TBMM'ye geldiğinde tartışma genellikle yürütmenin kurduğu çerçeve içinde döner; muhalefet itirazları savunmacı bir pozisyona sıkışır. Süreç başlamadan çıta koymak, tartışmanın dilini ve sınırlarını baştan etkileme fırsatı sunar.

İkincisi ve belki daha önemlisi, bu erken çıkış Yavaş'ın yalnızca teknik bir yasaya değil, bir karar alma kültürüne itiraz ettiğini net biçimde ortaya koyuyor. "Kapalı kapılar" ifadesinin ağırlığı tam buradan geliyor. Yasa hangi maddeleri içeriyor sorusunun önüne, bu yasa nasıl bir süreçle hazırlandı sorusunu geçiriyor.

"Kapalı kapılar" eleştirisi neye işaret ediyor

Yavaş'ın kullandığı çerçeve dikkat çekici. Doğrudan yasanın içeriğini satır satır eleştirmek yerine meşruiyet zeminini sorguluyor:

"Türkiye, kapalı kapılar ardında alınan kararlarla değil, milletin önünde kurulmuş büyük bir toplumsal mutabakatla yönetilmelidir."

Bu cümle, Türkiye'nin son yıllardaki yönetim pratiğine yönelik daha geniş bir eleştirinin sıkıştırılmış hali aslında. İktidar bloku her önemli adımda kamuoyuyla yeterince istişare etmiyor mu? Parlamento, gerçekten müzakere platformu olarak işlev görüyor mu? Yoksa yasalar büyük ölçüde olgunlaşmış halde geliyor ve TBMM süreci büyük ölçüde bir onay makamına mı dönüşüyor?

Bunlar, yalnızca bu yasaya has sorular değil. Türkiye'nin kamu yönetimi tartışmasının kronik eksenlerinden. Yavaş'ın bu yasayı o eksenin üzerine oturtması, yerel bir itirazı ulusal bir meşruiyet tartışmasına taşıma girişimi olarak okunabilir.

Burada bir parantez açmak gerekiyor: Yavaş'ın "kapalı kapılar" vurgusunu salt muhalif bir refleks olarak değerlendirmek haksızlık olur. Türkiye'de son dönemde pek çok önemli yasal düzenlemenin, etki analizi yapılmadan, ilgili taraflarla gerçek anlamda istişare edilmeden ve kamu görüşüne açılmadan yasama sürecine girdiğine dair somut örnekler mevcut. Eleştiri havada kalmıyor.

Muhalefet cephesinde tablo: Yavaş tek mi, öncü mü?

CHP içinde çerçeve yasaya yönelik itiraz Yavaş'la sınırlı değil elbette. Parti genel merkezi ve meclisteki grup da süreci yakından izliyor. Ancak Yavaş'ın tutumunun nüansı, bunun salt partili bir konumlanma mı yoksa kendi siyasi kimliğiyle örtüşen özgün bir pozisyon mu olduğu sorusunu gündeme getiriyor.

Yavaş, Türkiye kamuoyunda uzun süredir belirli bir profilin temsilcisi: aşırı partizan olmayan, teknik-yönetsel karnesiyle öne çıkan, geniş seçmen kitlesine hitap ettiği söylenen bir isim. Bu kimlik, onun her açıklamasını CHP'nin resmi söyleminin biraz dışında, daha geniş bir alanı hedefler gibi konumlandırıyor.

Çerçeve yasa meselesinde de bunu görmek mümkün. "Milletin önünde mutabakat" çağrısı, CHP seçmenine değil Türkiye'deki tüm yurttaşlara yönelik bir dil kuruyor. Bu, muhalefet politikacısının ötesinde olası bir cumhurbaşkanı adayının refleksiyle de örtüşen bir yaklaşım. 2028'e giden yolda her adımın hesabı yapıldığını düşünürsek, Yavaş'ın bu erken ve sesli konumlanmasının rastlantı olmadığı çok daha net görünüyor.

Öte yandan muhalefet cephesinin tamamı aynı tonda değil. İYİ Parti ve diğer muhalefet aktörleri de süreci takip ediyor; ancak şimdilik Yavaş'ın attığı adımın karşılığını benzer bir netlikte görmek güç. Bu da Yavaş'ı şu an için muhalefet içinde öncü bir pozisyona taşıyor.

Toplumsal mutabakat çağrısının Türkiye'deki karşılığı

"Toplumsal mutabakat" kavramı, Türkiye siyasi söyleminde sık duyulan ama nadir işlev gören bir ifade. Her büyük düzenleme öncesinde çeşitli aktörler bu kavrama atıfta bulunur; süreç işlediğinde tablo genellikle farklı çıkar.

Bunun arka planında yapısal bir gerilim yatıyor: Güçlü bir yürütme, hızlı karar alma kapasitesi ve seçimsel meşruiyet argümanıyla "milletten aldığımız yetkiyle hareket ediyoruz" diyebilir. Muhalefet ise aynı cepheyi "yetki almak" ile "sürekli hesap vermek" arasındaki farkı vurgulayarak eleştirir. İki argüman da kendi içinde tutarlı; asıl mesele hangisinin pratikte kurumsal karşılık bulduğu.

Yavaş'ın çağrısının bu gerçekçilik sorusuyla yüzleşmesi gerekiyor. Açık süreç, istişare mekanizmaları, kamu görüşü alma pratikleri, Türkiye'nin mevcut kurumsal kapasitesinde ne ölçüde işlevsel? Yalnızca iktidara yönelik bir retorik eleştiri olarak kalmadan bu soruların somut yanıtlarına da sahip çıkması, Yavaş'ın söylemini daha sağlam bir zemine oturtur.

Ama şunu da teslim etmek gerekiyor: Demokratik sistemlerde bu tür taleplerin çoğu zaman başlangıçta "gerçekçi değil" ya da "siyasi hesap" olarak reddedildiği, zamanla ise standart haline geldiği görülmüştür. Yavaş'ın çağrısı bugün için siyasi retorik sayılabilir; ama tekrarlanan ve sahiplenilen bir retorik, er ya da geç müzakere masasının gündemini etkiler.

Bir çıta çizildi

Çerçeve yasa tartışması TBMM'de somut bir hal aldığında çok daha kalabalık bir gündem oluşacak. Hükümet tarafı gerekçelerini sunacak, muhalefet pozisyonunu netleştirecek, kamuoyu da süreci yakından izleyecek.

Yavaş, bu sürecin başlangıcında meşruiyet ekseninde bir çıta çizdi. Yasanın içeriğinden önce nasıl yapılacağı sorusunu gündemin üstüne koydu. Bu, hem demokratik kültür açısından önemli bir vurgu hem de Yavaş'ın siyasi hesabının parçası.

Her ikisi de doğru olabilir. Siyasette söylenenin değeri, kim söylediğinden ve neden söylendiğinden bağımsız değil; ama aynı zamanda söylenenin kendi doğruluğuyla da tartılır. "Milletin önünde mutabakat" fikri bu ikinci ölçütten güçlü çıkıyor.

Bundan sonrası, çerçeve yasanın TBMM'deki seyrinin bu tartışmayı nasıl biçimlendireceğine bağlı.