Deniz Göktaş Davası: Bir Ay Geçti, İddianame Hâlâ Yok

Komedyen Deniz Göktaş hakkında başlatılan hukuki süreç, kamuoyunda sınırlı yankı uyandırarak gündemden düştü. Ama CHP'li avukat ve siyasetçi Sezgin Tanrıkulu'nun geçtiğimiz günlerde yaptığı açıklama, bu sessizliği bozdu. Tanrıkulu, davada aradan bir ay geçmesine rağmen henüz iddianame düzenlenmediğini kamuoyuyla paylaştı. Tek başına bir hatırlatma gibi görünen bu açıklama, aslında çok daha büyük bir tablonun küçük ama anlamlı bir parçası.

Süreç Nerede Takıldı?

Göktaş'a yönelik hukuki süreç başlatıldığında, olağan beklenti belliydi: Savcılık soruşturmayı yürütecek, gerekli görürse iddianame hazırlayacak, dava mahkeme önüne taşınacaktı. Türk hukuku çerçevesinde bu adımların belirli süreler içinde atılması gerekiyor. Oysa bir ay geçmiş, iddianame henüz ortada yok.

Gecikmenin teknik bir aksaklıktan mı, iş yükünden mi yoksa başka bir nedenden mi kaynaklandığını dışarıdan kesin olarak söylemek mümkün değil. Ama ortada somut bir gerçek var: Bir hukuki süreç, kamuoyunun gözünden uzakta, sessiz sedasız bekliyor.

Tanrıkulu'nun Açıklaması Neden Önemli?

Bir avukatın ya da siyasetçinin adli bir süreci kamuoyuna taşıması, Türkiye'de çok da alışılmış bir pratik değil. Çoğu zaman davalar mahkeme salonlarında, bazen yıllarca, kamuoyunun haberi olmadan sürünce düşüyor ya da sonuçlanıyor. Tanrıkulu'nun bu paylaşımı, o alışkanlığın dışına çıkan bir hamle.

Aslında burada iki ayrı meseleye dikkat çekiyor. Birincisi, spesifik bir davadaki aksaklık. İkincisi ve daha önemlisi, yargı süreçlerinin sivil denetiminin ne kadar kırılgan bir zeminde durduğu. Bir siyasetçinin basın açıklaması olmasa, bu gecikmeyi kaç kişi fark ederdi? Kaçı sorardı?

Yargı denetimi denildiğinde akla çoğunlukla resmi mekanizmalar gelir: Anayasa Mahkemesi, Hâkimler ve Savcılar Kurulu, yargı reformu paketleri. Ama bunların yanında, kamuoyunun bilgilendirilmesi yoluyla işleyen gayri resmi bir denetim mekanizması da var. Siyasetçiler, avukatlar, gazeteciler ve sivil toplum bu mekanizmanın aktörleri. Tanrıkulu'nun yaptığı tam olarak bu: Bir davayı görünür kılmak.

Savcılığın İddianame Süresi ve Hukuki Çerçeve

Türk hukukunda, bir soruşturmanın iddianameyle sonuçlanması için savcılığa tanınan süreler yasayla belirlenmiş durumda. Ceza Muhakemesi Kanunu bu konuda genel bir çerçeve çiziyor. Sürelerin aşılması, teorik olarak hak ihlali gerekçesi oluşturabiliyor. Ama pratikte bu mekanizmanın işleyişi çok daha karmaşık.

Birinci sorun, sürelerin aşılmasının otomatik bir yaptırım doğurmaması. İkinci sorun, sanığın ya da müştekinin bu gecikmeye karşı başvurabileceği yolların hem bürokratik hem de yorucu olması. Üçüncü sorun ise belki en can alıcısı: Gecikme, dava üzerindeki belirsizliği uzatıyor. İddianame olmadan suçlama netleşmiyor, savunma stratejisi kurulmuyor, süreç askıda kalıyor. Bu askıda kalış, sanık için de mağdur için de ağır bir yük.

Göktaş davası bu tablonun içinde. İddianamenin neden hazırlanmadığına dair resmi bir açıklama kamuoyuyla paylaşılmadı. Dolayısıyla ortada bir gecikme var, ama gecikmenin nedeni belirsiz.

Bu Dava İzole Bir Örnek Mi?

Hayır, değil. Türkiye'de yargı gecikmeleri, son yıllarda hem uluslararası raporlarda hem de iç hukuk tartışmalarında tekrar tekrar gündeme gelen yapısal bir sorun. Mahkemelerdeki iş yükü, yetersiz personel, uzun tutukluluk süreleri, sürüncemede kalan dosyalar: Bunlar tek tek vakalar değil, sistemin kronik şikayetleri.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne Türkiye aleyhine yapılan başvurularda "makul sürede yargılanmama" gerekçesi sürekli olarak öne çıkıyor. Bu başvuruların büyük çoğunluğu, davaların yıllarca çözümsüz kalmasından ya da tutukluluk sürelerinin orantısız uzunluğundan kaynaklanıyor. Türkiye bu alanda AİHM'de defalarca ihlal kararıyla karşılaştı.

İç hukukta da tablo benzer. Adalet Bakanlığı'nın açıkladığı verilere göre mahkemelerdeki dosya birikimi yıldan yıla artmaya devam ediyor. Hükümet zaman zaman bu sorunu gündeme alıyor, "yargı reformu" başlıklı paketler açıklıyor. Ama sonuçlar, iş yükünü anlamlı ölçüde azaltmaktan henüz uzak.

Göktaş davası bu tabloya bakıldığında yalnızca bir vakaya dönüşüyor. Farklı olan, meşhur bir ismin söz konusu olması ve bir siyasetçinin bu gecikmeyi dile getirmiş olması. Yoksa benzer durumda, kamuoyunun hiç duymadığı yüzlerce, belki binlerce dosya var.

Geciken Adalet, Aşınan Güven

Hukuk teorisinde çok bilinen bir ilke var: Geciken adalet, adalet değildir. Bu sözün pratikte karşılığı ne?

Bir dava uzadıkça, tarafların psikolojik yükü artıyor. Sanık belirsizlik içinde yaşıyor; mağdur ise sonuç beklemeye devam ediyor. Her iki taraf için de sürecin kendisi bir tür cezaya dönüşüyor. Bunun ötesinde, kamuoyunun mahkemelere duyduğu güven de bu uzayan süreçlerle birlikte erozyona uğruyor.

Türkiye'de kamuoyu araştırmaları yargıya güven konusunda tutarsız ama genel olarak endişe verici bir tablo ortaya koyuyor. Vatandaşların önemli bir bölümü mahkemelere başvurmayı, hakkını aramayı caydırıcı buluyor. Bunun birden fazla nedeni var: Pahalı avukatlık ücretleri, uzun süreçler, belirsiz sonuçlar. Gecikme bu denkleme çarpıcı bir boyut ekliyor çünkü insanlar haklı olsalar bile yıllarını bir dava için harcamak zorunda kalmak istemiyor.

Göktaş davası bu açıdan sembolik bir değer taşıyor. Tanınan bir isim olması nedeniyle dava görünür oldu; gecikme fark edildi ve sorgulandı. Ama aynı mekanizma tanınmayan biri için işlemez. Kamuoyunun ilgisini çekmeyen davalar, gecikmeleriyle birlikte sessizce yürür.

Kamusal Baskı Yargıyı Hızlandırabilir Mi?

Bu sorunun net bir cevabı yok. Ama bazı gözlemler mümkün.

Kamuoyunun dikkatini çeken davalarda yargı süreçlerinin bazen ivmelendiği görülüyor. Bu ivmelenme her zaman doğru bir işaret de sayılamaz: Baskı altında hızlanan bir süreç, adaletten çok hız peşinde koşuyor olabilir. Öte yandan, kamuoyunun tamamen habersiz kaldığı davalarda gecikmelerin hiç sorgulanmadan sürdüğü de bilinen bir gerçek.

Tanrıkulu'nun açıklaması bu bağlamda bir baskı mı, bir hatırlatma mı, yoksa yalnızca bir kayıt mı? Belki üçü birden. Ama kamuoyunun bu meseleyi bilmesi, en azından gecikmeni görünür olmasını sağlıyor. Ve görünür olan şeyin sorgulanması, görünmeyenin sorgulanmasından çok daha kolaylaşıyor.

Sonunda Kalan Soru

Bir aylık gecikme, yargı sisteminin kronik sorunları içinde küçük bir ayrıntı gibi görünebilir. Ama ayrıntılar çoğaldıkça tablo değişiyor. Her gecikmede hukuki sürecin işleyişine duyulan güven biraz daha sarsılıyor; her sorgulanmayan gecikme, normalin sınırını biraz daha geri çekiyor.

Deniz Göktaş'ın davası bir ay sonra sonuçlanır, iddianame gelir, süreç devam eder. Belki. Ya da bekleyiş uzar. Ama asıl mesele bu davanın sonucu değil, sorulan sorunun kendisi: Bir aylık gecikme fark edilebiliyor çünkü birisi kamuoyunu uyardı. Peki ya uyaranı olmayan davalar?