CHP'de 49 İsmin İhracı: Parti İçi Hesaplaşmanın Anatomisi

Bir disiplin süreci başlatıldığında, ilk soru şu olmalı: Bu bir kural ihlalinin sonucu mu, yoksa bir güç mücadelesinin aracı mı? CHP'nin Butlan örgütünün 49 eski yöneticiyi Yüksek Disiplin Kurulu'na ihraç talebiyle sevk ettiği haberini okuduğumda, bu soruyu bir kez daha sormak istedim. Çünkü 49 kişilik bir liste, bireysel hesap sormanın değil, kurumsal bir tasfiyenin ölçeğine işaret ediyor.

Sayı önemli, isimler daha da önemli

Sıradan bir disiplin süreci şöyle işler: Belirli bir üye belirli bir kurala aykırı davranmış, bu davranış belgelenmiş, değerlendirilmiş ve bir yaptırıma bağlanmıştır. Böyle bir toplu sevkin içinden geçebildiği prosedürel zemin zaten başlı başına sorgulanmaya açık.

Ama işin boyutunu asıl belirleyen isimler. Selin Sayek Böke, İlhan Cihaner, Bahadır Erdem, Aylin Nazlıaka. Bunlar partinin çeperinde, görece silik pozisyonlarda kalmış isimler değil. Hepsi uzun yıllara dayanan siyasi geçmişe, kitleyle kurulmuş doğrudan bir ilişkiye ve kamuoyunda tanınırlığa sahip. Bu isimleri aynı listede görmek, sürecin sıradan bir iç işleyiş olmadığını düşündürüyor. Bu, bir hesap soruşturması değil; bir fatura kesme girişimi. Gerekçe kağıtta düzgün yazılmış oluyor, ama zemindeki gerçek farklı. Burada da gerekçenin içeriğine bakmak lazım.

"Diğer partiye propaganda yapmak": Hukuki zemin ne kadar sağlam?

İhraç talebinin dayandığı iddia, "diğer partiye propaganda yapmak." Bu ifade, ilk bakışta partinin tüzük çerçevesinde tutunabilecek bir disiplin gerekçesi gibi görünüyor. Ama biraz daha yakından incelendiğinde, hem siyasi hem hukuki açıdan ciddi bir tartışmayı hak ediyor.

Her şeyden önce, "propaganda" sınırı nerede çiziliyor? Muhalif bir eğilimi ifade etmek propaganda mı? Bir başka partinin politikasını eleştirmek yerine açıkça desteklemek mi gerekiyor? Yoksa yalnızca o partiden aday olan biriyle aynı platformda görüntülenmek yeterli mi? Bu tanımın muğlaklığı, kurala dayalı bir işleyişin değil, yoruma açık bir esnekliğin kapısını aralıyor.

Kağıtta güzel yazıyor, ama sahada farklı. Eğer bu gerekçe, parti içindeki eleştirel sesleri susturmanın hukuki kılıfı olarak işlev görüyorsa, söz konusu olan tüzük yorumu değil, tüzük araçsallaştırması.

İkinci bir mesele daha var: Demokrasilerde siyasetçilerin ifade özgürlüğü dar yorumlanamaz. "Başka partiyi desteklemek" ile "kendi partisinin iktidar bloğunu eleştirmek" arasındaki sınırı, disiplin organları tek taraflı çiziyor ve bu çizgiye itiraz çok sınırlı kalıyorsa, kurumsal bir sorun ortaya çıkıyor. Bu noktada Yüksek Disiplin Kurulu'nun rolüne geçmek gerekiyor.

Yüksek Disiplin Kurulu: Kurum mu, araç mı?

Yüksek Disiplin Kurulu, teorik olarak bağımsız bir yargı organı gibi tasarlanmış. Parti içindeki çatışmalarda tarafsız hakem konumunda olması bekleniyor. Ama bu bağımsızlık, pratikte nasıl işliyor?

Sorun şu: Kurulun üyeleri, tüzüğe göre belirli bir kurumsal süreçle seçiliyor. Peki bu süreç, yeterince partizan baskıdan uzak mı? Kurulun gündemine giren dosyaların içeriğini, sayısını ve öncelik sırasını kim belirliyor? Elli bir kişilik bir liste, hangi kapıdan geçerek oraya ulaşıyor?

Bu soruların cevabı şu an kamuoyuyla paylaşılmış değil. Ama cevaplar önemli, çünkü Yüksek Disiplin Kurulu bu süreçte ne kadar özerk davranabiliyorsa, CHP'nin kurumsal sağlığı hakkında o kadar gerçekçi bir yargıya ulaşabiliriz. Eğer kurul, başvurulan listenin üzerini çizerek kendi değerlendirmesini yapabiliyorsa, bu bir meşruiyet testi olarak da okunabilir. Ama eğer listeyi olduğu gibi işleme alıp her birine ihraç kararı çıkarmaya yöneliyorsa, o zaman bu kurumun bağımsız bir hakem değil, hesaplaşmanın tescil makamı olduğu anlamına gelir.

Ana muhalefet partisinde bu ölçekte bir tasfiye ne anlama gelir?

CHP Türkiye'nin en köklü siyasi partisi ve ana muhalefet konumunda. Bu kimlik, onu yalnızca bir seçim aktörü olarak değil, aynı zamanda demokratik dengeyi taşıyan kurumsal bir yapı olarak da konumlandırıyor. Dolayısıyla parti içinde yaşanan çatışmaların salt iç mesele olarak değerlendirilemeyeceği açık.

Kırk dokuz kişilik ihraç talebi, seçmen tabanında nasıl algılanır? Parti içindeki muhalif seslerin sistematik olarak dışlanması, taban seçmen için ne anlam taşır?

Bu soruların cevabı tahmin etmek güç değil. CHP seçmeni, tarihi boyunca parti içi tartışmayı zenginlik olarak gören bir yapıya alışkın. "Neden bu kadar çok insan aynı anda ihraç ediliyor?" sorusu, örgüt üyeleri arasında bile yankı yaratacaktır. Üstelik listede yer alan isimler, partinin farklı dönemlerine, farklı siyasi eğilimlerine ve coğrafyalarına ait. Bu çeşitlilik, ihraçların ideolojik bir tutarsızlığa mı, yoksa yeni yönetim anlayışına muhalefete mi yönelik olduğunu daha da belirsiz kılıyor.

Kamusal meşruiyet açısından da ciddi bir risk var. Ana muhalefet partisinin iç çatışmasını bu ölçekte ve bu kadar görünür biçimde yaşaması, muhalefet cephesinin bütünlüğüne dair soru işaretleri doğuruyor. İktidar bloğuna yönelik etkili bir siyasi baskı oluşturması beklenen bir partinin, kaynağını kendi içinden alan bu tür gerilimlerle boğuşması, siyasal enerjiyi içeriye çekiyor.

Tasfiye mi, arınma mı?

Buradan sonra iki farklı senaryo okunabilir.

Birinci senaryo: Bu süreç, gerçekten de kurumsal bir yeniden yapılanmanın parçası. Yeni yönetim, partinin uzun süre aşinanı olduğu bazı alışkanlıkların üzerine resmi bir çizgi çekmeye çalışıyor. Bu okuma doğruysa, sorun yöntemde. 49 kişilik toplu ihraç talebi, yapıcı bir dönüşümün değil, cezalandırıcı bir temizlemenin diliyle yapılıyor.

İkinci senaryo: Bu süreç, yönetim içindeki belirli bir kanadın, potansiyel rakiplerini devre dışı bırakma girişimi. Bu okuma doğruysa, tüzük ve disiplin organları birer araç olarak kullanılıyor. Bu, kurumsal bütünlük açısından çok daha ciddi bir sorun.

Bu iki senaryoyu bugünden kesin olarak ayırt etmek güç. Ama sürecin şeffaflığı, kurulun bağımsızlığı ve sonuçların gerekçelendirilme biçimi, hangisinin gerçeğe daha yakın olduğunu gösterecek.

Sonuçlar kimseyi kurtarmaz

İşçiler bunu zaten biliyor: Bir kurumda güç kullanımı meşruiyetini yitirdiğinde, o kurumun ürettiği her karar şüpheli hale gelir. Disiplin kararları işçi güvenliğinde buydu; tüzük kararları siyasi partilerde de bu.

CHP, bu sürecin sonunda kim ihraç edilir kim edilmez, onu tartışmaktan çok daha önemli bir soruyla yüzleşmek zorunda: Parti içi işleyişinin meşruiyet zeminini nasıl yeniden inşa edecek?

Bu soruyu ertelemenin maliyeti, listedeki 49 isimden çok daha büyük.