Akdeniz Video Sanatında 25 Bin Euroluk Destek Valentin Noujaïm'e Gitti

Han Nefkens Foundation'ın her yıl Akdeniz havzasındaki sanatçılara yönelik düzenlediği Mediterranean Video Art Production Grant programının 2026 yılı kazananı açıklandı. Fransız-Lübnanlı sanatçı Valentin Noujaïm, 25 bin euro tutarındaki üretim desteğiyle bu yılın ismi oldu. Duyuru kısa tutulmuş olabilir, ama ardında duran program hiç de öyle değil.

Bir Fon, Bir Amaç

Mediterranean Video Art Production Grant, Hollanda merkezli Han Nefkens Foundation tarafından yürütülen ve Akdeniz coğrafyasını kapsayan sanatçılara yönelik bir üretim hibesi programı. Programın özü, bölgedeki sanatçıların video sanatı alanında yeni işler üretebilmesi için somut bir ekonomik zemin oluşturmak. Burada "destek" kelimesi soyut kalmıyor; 25 bin euro, bir projenin fikir aşamasından üretim sürecine taşınması için gerçek bir imkân anlamına geliyor.

Han Nefkens Foundation, çağdaş sanat alanında özellikle görsel sanatlar ve video sanatını destekleme konusunda belirgin bir duruş sergiliyor. Kurumun odaklandığı coğrafya geniş ama niyeti belirgin: Akdeniz havzasındaki sanatsal üretimi hem görünür kılmak hem de uluslararası sahneye taşımak. Bu tür programlar, sanat dünyasında yalnızca bir sanatçının kariyer seyrini değil, bölgesel sanat ekosistemlerini de şekillendiriyor.

25 Bin Euro Ne Anlam Taşır

Video sanatı, pahalı bir üretim biçimi. Ekipman, post-prodüksiyon, mekân, seyahat ve zaman; bunların tamamı bir arada düşünüldüğünde 25 bin euroluk destek, pek çok sanatçı için gerçek anlamda belirleyici olabiliyor. Özellikle bağımsız çalışan, kurum desteğinden yoksun ya da yeni kuşak sanatçılar için bu tür bir hibe, yalnızca bir proje bütçesi değil, aynı zamanda bir özgürlük alanı.

Video sanatının üretim süreci, geleneksel plastik sanat pratiklerine kıyasla daha fazla teknik altyapı gerektiriyor. Kamera sistemleri, ses ekipmanları, kurgu yazılımları, sergileme teknolojileri; bunların tamamı hem bilgi hem de sermaye istiyor. Dolayısıyla bu tür üretim hibeleri, pratikte sanatçının neyi hayal edebileceğini değil, neyi gerçekleştirebileceğini doğrudan etkiliyor. Bu fark küçük görünebilir; oysa sanat üretimi söz konusu olduğunda aradaki mesafe bazen yıllarca kapanmıyor.

Valentin Noujaïm Kimdir

Valentin Noujaïm, Fransız-Lübnanlı bir çağdaş sanatçı. Pratiği görsel ve kavramsal katmanları bir arada işleyen, bellek, kimlik ve göç gibi temaları merkeze alan bir çizgide şekilleniyor. Kökleri hem Fransız hem de Lübnanlı olan bir sanatçı için Akdeniz'i aşan bir aidiyet duygusu bu temalarla doğal bir gerilim yaratıyor; ve bu gerilim, işlerinin yapısal eksenini oluşturuyor gibi görünüyor.

Noujaïm, kariyerinin bu evresinde uluslararası sanat kurumlarının radarına girmiş bir isim. Mediterranean Video Art Production Grant gibi seçici ve bölgesel kimliği belirgin bir programda öne çıkması, yalnızca bireysel bir başarıyı değil, aynı zamanda bu temaların Akdeniz sanat bağlamındaki karşılığını da işaret ediyor. Akdeniz, tarihsel olarak göç, çatışma ve kültürel kesişim noktalarıyla yüklü bir coğrafya. Bu coğrafyayı sanatsal malzeme olarak kullanan işlerin bu tür programlarda karşılık bulması rastlantısal değil.

Türkiye Nerede Duruyor

Türkiye, Akdeniz havzasının tartışmasız bir parçası. Coğrafi olarak bu denizle sınır paylaşıyor, tarihsel olarak Akdeniz medeniyetinin kurucu katmanlarından birini barındırıyor. Ama bir kültür politikası meselesi olarak Türk sanatçıların bu tür uluslararası programlara erişimi, coğrafi yakınlığın kendiliğinden sağladığı bir şey değil.

Mediterranean Video Art Production Grant gibi programlar, Akdeniz ülkelerinden sanatçılara açık yapısıyla Türk video sanatçılarına da bir başvuru imkânı sunuyor. Türkiye'deki video sanatı pratiği, özellikle 2000'li yıllardan itibaren hem kuramsal hem de üretim anlamında belirgin biçimde derinleşti. İstanbul'un çağdaş sanat sahnesindeki hareketlilik, bienaller aracılığıyla uluslararası görünürlük kazanan sanatçılar ve video enstalasyonu alanında çalışan genç kuşak; tüm bunlar Türkiye'yi bu tür programlar için gerçek anlamda potansiyel bir kaynak ülke konumuna taşıyor.

Bununla birlikte, uluslararası sanat fonu sistemine erişim yalnızca nitelik meselesi değil. Bilgi, ağ ve dil; bu üç unsurun bir arada işlemesi gerekiyor. Pek çok Türk sanatçı için uluslararası hibe programlarına başvurmak, pratiğin kendisi kadar zaman ve enerji isteyen ayrı bir öğrenme süreci. Kurumsal destek, mentorluk ağları ve sanat eğitiminin bu boyutları kapsıyor olması burada belirleyici oluyor.

Fon Sisteminin Bölgesel Etkisi

Han Nefkens Foundation'ın bu programı tek başına değerlendirmek, resmin tamamını görmek için yeterli değil. Uluslararası sanat fonları, küresel sanat sistemi içinde son derece belirleyici bir işlev görüyor. Hangi coğrafyaların desteklendiği, hangi temaların önceliklendirildiği ve hangi sanatçıların görünür kılındığı; bunların tamamı bir kültürel siyaset meselesi.

Akdeniz'i merkeze alan bir programın var olması, bu coğrafyanın sanat üretimini Batı Avrupa merkezli sistemler içinde görünür kılmak açısından önem taşıyor. Ama bu programların yapısal sınırları da göz önünde bulundurulmalı. Her yıl tek bir sanatçının desteklendiği düşünüldüğünde, programın sembolik değeri maddi kapsamından çok daha geniş. Bu, programı küçümsemek için değil, daha büyük bir ihtiyacı görmek için söylenmeli.

Bölgesel sanat ekosistemlerinin güçlenmesi, birkaç seçici programın varlığıyla değil; yerel kurumların, ulusal fonların ve eğitim altyapısının bir arada işlemesiyle mümkün. Bu anlamda Mediterranean Video Art Production Grant gibi programlar bir başlangıç noktası olarak değerli, ama tek başlarına yeterli değil.

Sanat Üretimini Dönüştürmek

Video sanatı, 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren sanat tarihinin en dönüştürücü medyumlarından biri hâline geldi. Nam June Paik'ten Bill Viola'ya, Chris Marker'dan Hito Steyerl'e uzanan bir çizgide video sanatı, hem teknolojik hem de kavramsal açıdan sürekli genişleyen bir alan olmayı sürdürüyor. Bu genişlemenin mümkün olması, büyük ölçüde üretim altyapısına, kurum desteklerine ve uluslararası ağlara bağlı.

Mediterranean Video Art Production Grant, bu bağlamda hem pratik hem de simgesel bir işlev görüyor. Pratik boyutuyla bir sanatçıya yeni bir iş üretme imkânı sunuyor. Simgesel boyutuyla ise Akdeniz coğrafyasındaki sanat üretimini küresel gündemde tutmaya çalışıyor. Valentin Noujaïm'in bu yılki kazanımı, yalnızca bireysel bir başarı değil; aynı zamanda bu iki boyutun kesiştiği somut bir an.

Türkiye'nin bu denkleme daha aktif katılımı, hem sanatçıların bireysel çabalarına hem de kurumların bu tür programları takip etme ve sanatçılara aktarma kapasitesine bağlı. Fırsatın varlığı ile ona erişim arasındaki mesafe, kültür politikasının en işlevsel sorularından birini oluşturuyor. Ve bu soru, Akdeniz'e uzanan her kıyı için aynı ağırlıkla gündemde.