Öcalan Onayladı İddiası: Siyasette Söylem mi, Hesap mı?

Türkiye'nin siyasi gündemine zaman zaman düşen bazı iddialar vardır; tartışmayı birdenbire büyüten, tarafları hızla cephe almaya zorlayan türden. Bir AKP yöneticisinin belirli bir siyasi kararın Abdullah Öcalan tarafından onaylandığını ileri sürmesi, tam da bu türden bir etki yarattı. İddia, yalnızca bir konuşmanın parçası değildi; arkasında birden fazla soru bıraktı. Kim ne amaçla söylüyor? Bu söylemin siyasette yeri neresi? Ve belki en önemlisi: Kapalı bir cezaevindeki bir ismin siyasi kararlara meşruiyet sağlayıcı referans olarak kullanılması ne anlama geliyor?

İddia Nereden Çıktı, Neden Büyüdü?

Söz konusu açıklamada, tartışmalı bir siyasi kararın Öcalan'ın bilgisi ya da onayıyla şekillendiği ima edildi. Tam olarak hangi kararın kastedildiği kamuoyunda netlik kazanmamış olsa da iddianın kendisi anında büyük yankı uyandırdı. Çünkü Türkiye'de Öcalan'ın adının siyasi bir bağlamda olumlu şekilde, hatta onaylayıcı bir konumda anılması olağan değil. Bu isim, Türkiye kamuoyunda onlarca yıldır derin bir ayrışmanın simgesi. Dolayısıyla bir iktidar partisi yöneticisinin bu referansı neredeyse doğal bir gerekçe gibi sunması, tepkilerin boyutunu da belirledi.

Söylemin yayılma hızı da dikkat çekiciydi. Sosyal medyada kısa sürede gündem oldu, muhalefet sert açıklamalar yaptı, iktidar cephesinden ise ya savunmacı açıklamalar geldi ya da sessizlik tercih edildi. Bu iki uç tepki, aslında iddianın ne kadar hassas bir kırılma noktasına denk düştüğünü gösteriyor.

AKP'nin Öcalan Referansıyla İmtihanı

Bu ilk değil. AKP'nin Öcalan ile dolaylı ya da doğrudan temas içinde olduğuna dair iddialar, özellikle 2013'teki çözüm süreci döneminden bu yana siyasi tartışmanın bir parçası. O dönemde sürecin kamuoyuyla açık şekilde paylaşılan bir boyutu vardı; hükümet, müzakere ettiğini açıkça kabul ediyordu. Sonrasında süreç çöktü, dil sertleşti ve Öcalan'ın adı yeniden yalnızca güvenlik dosyasının içine hapsedildi.

Ama siyaset, kamuoyuna yansıyan dilden ibaret değil. Özellikle seçim dönemlerinde ya da siyasi denklemlerin yeniden kurulduğu anlarda Öcalan referanslarının yeniden dolaşıma girdiği görülüyor. Kimi zaman bir müzakere zemini kurulduğunu ima etmek için, kimi zaman muhalefet partilerini zor bir konuma sokmak için, kimi zaman ise Kürt siyasetindeki dengeleri yorumlamak amacıyla bu isim gündeme taşınıyor.

Buradaki asıl sorun şu: Öcalan referansı, AKP açısından hem kazanç hem risk içeriyor. Kürt seçmen tabanına ve HDP/DEM Parti seçmenine sinyal göndermek amacıyla kullanılabilir. Öte yandan milliyetçi seçmen tabanı için bu referans, ciddi bir meşruiyet sorunu yaratıyor. MHP ile yürütülen ittifakın hassasiyetleri de göz önüne alındığında, bu tür açıklamaların partinin kendi içinde bile yarattığı gerilim küçümsenemez.

Meşruiyet Sorusu: Onay Kimin Yetkisinde?

İddianın en çarpıcı boyutu belki de budur. Kapalı bir cezaevinde tutulan, dış dünyayla sınırlı iletişim kurabilen bir kişinin bir siyasi kararı "onayladığı" nasıl ileri sürülebilir? Bu soruyu sormak, iddianın teknik detaylarına takılmaktan çok, söylemin siyasi mantığını anlamaya çalışmak demek.

Aslında bu türden referanslar çoğunlukla somut bir doğrulama zinciri içermez. "Öcalan onayladı" ifadesi, bir görüşmenin tutanağına, bir açıklamaya ya da doğrulanmış bir arabuluculuk sürecine dayanmıyor olabilir. Daha çok, alınan ya da alınmak istenen bir kararı belirli bir kesimin gözünde meşrulaştırmanın, ya da o kesime "bu karar sizin için de uygun bulundu" mesajı vermenin dolaylı yolu gibi işliyor.

Bu, siyaset biliminde "otorite ödünçleme" denen şeyle örtüşüyor. Bir kararı alırken ya da savunurken, kendi meşruiyet tabanının ötesine ulaşmaya çalışmak. AKP açısından değerlendirildiğinde, Kürt siyasi tabanında belirli bir karşılık yaratmak için Öcalan'ın adının kullanılması hesaplı bir hamle gibi görünüyor. Ama bu hesap beraberinde ciddi riskler de taşıyor.

Çünkü bir siyasi kararın meşruiyetini kapalı cezaevindeki bir isme dayandırmak, aynı zamanda şunu da söylemiş olmak demek: Öcalan'ın siyasi ağırlığını ve otoritesini, dolaylı da olsa, kabul ediyoruz. Bu kabul, söylemin içinden çıkması güç bir çelişkiyi barındırıyor. Güvenlik politikalarında Öcalan'ı "terör örgütü lideri" olarak konumlandıran bir hükümetin, siyasi kararlar söz konusu olduğunda aynı ismi referans noktası olarak kullanması tutarsızlık doğuruyor.

Muhalefet Ne Yaptı, Kim Kazandı?

Muhalefetin tepkisi tahmin edilebilir biçimde geldi ama tek tip değildi. CHP cephesinden gelen açıklamalar, hem "bu ülkenin siyasi kararları bir mahkum tarafından onaylanamaz" çizgisinde hem de "bu ne zaman başladı, ne kadar süredir devam ediyor" sorusunu soran bir şüphecilikle şekillendi.

DEM Parti açısından tablo daha karmaşık. Öcalan'a olan referansın bir biçimde siyasi bir karar üretim sürecine dahil edilmesi, teorik olarak Kürt siyasi hareketinin uzun zamandır talep ettiği "Öcalan'ın sürece dahil edilmesi" meselesini çağrıştırıyor. Ama bu iddianın resmi bir kanal üzerinden değil, bir yöneticinin açıklamasıyla kamuoyuna sızdırılmış olması, DEM Parti'yi de belirsiz bir konumda bıraktı. Açıklamayı sahiplenmek bir tuzak olabilir; reddetmek ise kendi tabanına açıklanması gereken başka sorular doğurur.

Milliyetçi cephe ise en keskin tepkiyi verdi. MHP'nin ve ulusalcı kamuoyunun bu tür bir referansı sindirmesi mümkün değil. Bu tepki, ittifak siyaseti içinde AKP için somut bir bedele dönüşebilir.

Peki kime yaradı? Kısa vadede net bir kazanan görmek güç. İddianın en çok "söylem kaosu" ürettiği söylenebilir. Ama bu kaos tamamen işlevsiz de değil; siyasi gündemin belirli bir yöne çekilmesini, bazı soruların sorulmasını, bazılarının ise gündemden düşmesini sağladı.

Büyük Resme Bakarken

Bu iddia, izole bir açıklama değil. Türkiye'de Kürt meselesi, güvenlik politikaları ve siyasi uzlaşma tartışmaları hiçbir zaman tam anlamıyla kapanmadı. Dönemsel alevlenmeler, ateşkesler, çözüm süreçleri ve akabinde gelen çöküşlerle şekillenen bu dosya, her siyasi konjonktürde farklı biçimlerde yeniden açılıyor.

Son dönemde muhalefet partilerinin seçim geometrileri, DEM Parti'nin yerel yönetimlerdeki konumu ve PKK meselesinde değişen bölgesel dinamikler bir arada değerlendirildiğinde, bu tür söylemlerin tamamen rastlantısal olmadığı görülüyor. Bir siyasi mesajın ya da sürecin kamuoyuna sızma biçimi olarak da okunabilir.

Ama şunu da söylemek gerekiyor: Söylem düzeyindeki bir kırılma, gerçek bir sürecin habercisi olabilir ya da olmayabilir. Türkiye siyasetinde "ima edilen müzakere" ile "yürütülen müzakere" arasında derin bir uçurum var. 2013 süreci, bu uçurumun ne kadar hızlı kapanabildiğini gösterdi.

Dolayısıyla "Öcalan onayladı" iddiasını yalnızca bir söylem hatası ya da anlık bir siyasi hesap olarak değerlendirmek eksik kalır. Ama onu derhal geniş bir uzlaşma sürecinin işareti olarak okumak da aceleci olur. Şu an için ortada somut bir süreç değil, güçlü bir söylem var. Ve bu söylemin nasıl yönetileceği, hangi aktörlerin ne şekilde konumlanacağı, önümüzdeki haftaların en dikkatli takip edilmesi gereken başlıklarından birini oluşturuyor.

Siyasette her iddia bir hesabın ürünüdür. Asıl soru, bu hesabın kime ait olduğu ve kimin ödemesiyle sonuçlanacağı.