İçeriğe geç

İklim adaleti kimin için?

İklim krizinin yükünü kim taşıyor, iklim politikalarında kimin sesi duyuluyor? COP31’deki tartışmalar ve UN Women’ın bulguları, iklim adaletinin toplumsal boyutuna ışık tutuyor.

İçindekiler
Birleşmiş Milletler Kadın örgütü tanıtım görseli, iki kadın ve dünya haritası içeriyor.

Türkiye'nin ev sahipliğinde Antalya'da düzenlenen COP31, pek çok ülkeden temsilciyi bir araya getirerek küresel iklim politikalarının geleceğini yeniden gündeme taşıdı. İklim finansmanı, emisyonların azaltılması ve enerji dönüşümü gibi başlıkların ele alındığı zirve, uluslararası iş birliği ve iklim eylemine ilişkin tartışmalara sahne oldu.

Ancak müzakerelerin yanı sıra zirvelerin etkinliğine, fosil yakıt endüstrisinin etkisine ve iklim politikalarının toplumsal sonuçlarına yönelik eleştiriler de gündeme geldi. İklim aktivisti Greta Thunberg'in COP zirvelerine yönelik açıklamaları ve Birleşmiş Milletler Kadın Birimi'nin (UN Women) kadınların iklim krizi karşısındaki eşitsiz koşullarına dikkat çeken değerlendirmeleri, iklim adaletinin çevresel hedeflerle sınırlı olmadığını bir kez daha ortaya koydu.

COP31’de hangi başlıklar öne çıktı?

9-20 Kasım 2026 tarihleri arasında Antalya’da düzenlenen 31. Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31), 190’dan fazla ülkeden temsilciyi bir araya getirdi. Türkiye’nin ev sahipliğinde Antalya'da gerçekleştirilen, Avustralya’nın müzakere başkanlığını üstlendiği zirvede; iklim finansmanı, sera gazı emisyonlarının azaltılması, iklim değişikliğine uyum, enerji dönüşümü gibi başlıklar gündeme geldi.

Bu yılki görüşmelerde özellikle ülkelerin mevcut iklim taahhütlerini somut politikalara dönüştürmesi, gelişmekte olan ülkelerin iklim finansmanına erişimi ve uluslararası iş birliğinin güçlendirilmesi üzerinde duruluyor.

Ancak zirvede ele alınan çözüm önerileriyle birlikte, iklim müzakerelerinin etkinliğine ve uygulamadaki eksikliklere yönelik eleştiriler de öne çıkıyor.

Greta Thunberg’den eleştiri: “Yeşil aklama sirkleri”

İsveçli iklim aktivisti Greta Thunberg, 10 Kasım’da Antalya’ya gelerek BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC) kapsamında sivil toplum ve gençlik örgütleri aracılığıyla aldığı gözlemci akreditasyonuyla zirvenin resmî müzakere alanı olan Mavi Bölge’ye (Blue Zone) katıldı.

COP26'dan bu yana BM iklim zirvelerine katılmadığı bilinen Thunberg, uluslararası iklim müzakerelerinin yeterli sonuç üretmediğini dile getirirken hükümetlere ekonomik ve siyasi çıkarlar yerine insanlara ve gezegenlere öncelik vermeleri çağrısını yineledi.

Bianet'in aktardığı habere göre Thunberg, gerçekleştirilen konferansların iklim krizini önlemede yetersiz kaldığı vurgulayarak eleştirilerde bulundu:

COP zirveleri yeşil aklama sirklerine dönüştü. Gerçek bu.

Cumhuriyet'in aktardığı habere göre, gazetecilerle yaptığı görüşmede iklim müzakerelerinde fosil yakıt endüstrisinin etkisine dikkat çeken Thunberg, zirvelerin ev sahibi ülkelere kendilerini aklama fırsatı sunduğunu savunurken mevcut siyasi ve ekonomik sistemlerin insanlığın ve gezegenin ihtiyaçlarıyla çeliştiğini vurguladı.

Her yıl ev sahibi ülkelere kendilerini aklama fırsatı verilmesi bir ikiyüzlülüktür ve biz, bu müzakerelerin, son derece şiddet içeren mevcut durumdan çıkar sağlayan, son derece yıkıcı endüstriler tarafından maaşları ödenen lobicilerle dolu olduğunu biliyoruz.

İklim krizinin yalnızca çevresel sonuçlarla sınırlı olmadığını, insanların yaşamlarını ve geleceklerini de tehdit ettiğini vurgulayan Thunberg, krizin boyutlarına odaklandı:

İklim değişikliği her şeyi tehdit ediyor. Sevdiğimiz herkes ve her şey tehlike altında.

Sözlerine dünya liderlerinin önceliklerini değiştirmesi gerektiğini vurgulayarak devam etti:

Az sayıdaki ayrıcalıklı insanın hayal bile edilemeyecek kârlar elde etmeyi ve jeopolitik güçlerini korumayı sürdürmesi için dünya nüfusunun büyük bölümünü ve üzerinde yaşadığımız gezegeni sürekli feda etmek yerine, insanları korumak ve onların yararına hareket etmek zorundayız.

İklim aktivisti Thunberg, COP zirvelerine yönelik eleştirilerine rağmen iklim müzakerelerinde elde edilen kazanımların önemini de vurguladı. İklim krizinin geldiği noktada olumlu gelişmelerin göz ardı edilmemesi gerektiğini belirten aktivist, “Kurtarabileceğimiz her şeyi kurtarmak için elde ettiğimiz bütün kazanımlara ihtiyacımız var”. ifadelerini dile getirdi. Thunberg’in COP31’e katılımı, konferansta bulunan genç iklim aktivistleri tarafından da memnuniyetle karşılandı.

Genç bir iklim aktivisti olarak Greta Thunberg'in zirvede yer alması ve yaptığı açıklamalar, iklim zirvelerinin eksiklik ve eleştiriler üzerinden değil, iklim mücadelesine sunduğu katkılar ve değişim yaratma potansiyeli üzerinden de değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor. Ancak iklim politikalarının başarısı, alınan kararların yanı sıra bu kararların toplumun farklı kesimlerinin ihtiyaçlarını ne ölçüde gözettiğiyle de yakından ilişkili.

Birleşmiş Milletler Kadın Birimi'nin (UN Women) COP31 kapsamında yayımladığı “İklim Krizi Çağında Toplumsal Cinsiyet Eşitliği” (Gender Equality in the Age of Climate Crisis) başlıklı bilgi notu ve yaptığı değerlendirmeler, bu tartışmayı kadınların iklim krizi karşısındaki konumuna taşıyor.

UN Women’dan iklim krizine toplumsal cinsiyet perspektifi

COP31 kapsamında 10 Kasım’da yayımladığı yeni bilgi notuyla iklim krizinin toplumsal cinsiyet eşitsizliklerini derinleştirdiğine dikkat çeken Birleşmiş Milletler Kadın Birimi (UN Women), kadınların ve kız çocuklarının iklim değişikliğinden orantısız biçimde etkilendiğini ortaya koydu.

Un Women tarafından yayımlanan “İklim Krizi Çağında Toplumsal Cinsiyet Eşitliği” (Gender Equality in the Age of Climate Crisis) başlıklı çalışmaya göre, dünya genelinde en az 1,5 milyar kadın ve kız çocuğu, iklim tehlikelerine yüksek düzeyde maruz kalmanın güvencesiz çalışma koşulları ve toplumsal cinsiyet eşitsizliğiyle kesiştiği iklim risk bölgelerinde yaşıyor.

UN Women’ın değerlendirmesi, iklim krizinin sadece çevresel bir sorun olarak ele alınmaması gerektiğini vurgularken kadınların ekonomik güvencesinden gündelik bakım sorumluluklarına, güvenliğinden karar alma süreçlerine katılımına kadar uzanan çok boyutlu bir eşitsizlik alanı yarattığını ortaya koyuyor.

İklim krizinin kadınlar üzerindeki eşitsiz etkisi

Birleşmiş Milletler Kadın Birimi, iklim krizinin kadınlar ve kız çocukları üzerindeki etkilerini ortaya koyarken COP31’de buluşan dünya liderlerini, iklim politikalarının odağına toplumsal cinsiyet eşitliğini ve kadın haklarını yerleştirmeye davet ediyor.

“İklim Krizi Çağında Toplumsal Cinsiyet Eşitliği” başlıklı bilgi notunda öne çıkan başlıklar arasında, iklim krizinin kadınların ekonomik koşulları üzerindeki etkisi yer alıyor.

  • 24 düşük ve orta gelirli ülkeden elde edilen verilere göre, ortalama sıcaklıklardaki 1°C'lik artış artış kadınların toplam gelir kaybının erkeklere kıyasla %34 daha fazla olmasıyla ilişkili.

  • En kötü senaryoda ise 2050 yılına kadar 141 milyon ek kadın ve kız çocuğunun aşırı yoksulluk koşullarına sürüklenebileceği öngörülüyor.

  • Evinde suya erişimi olmayan 1,8 milyar kişinin bulunduğu dünya genelinde, bu hanelerin üçte ikisinde suyu temin etme sorumluluğunu kadınlar üstleniyor.

  • Kuraklık, kaynak kıtlığı ve yerinden edilme gibi koşulların toplumsal cinsiyete dayalı şiddet risklerini de ağırlaştırabildiğine dikkat çekilen çalışmada, 14 ülkede uzun süreli aşırı kuraklığa maruz kalmanın ergen kız çocukları ve genç kadınlara yönelik cinsel şiddet olasılığını %21 oranında artırdığı belirtiliyor.

  • Gelişmekte olan ülkelere sağlanan iklim finansmanı ihtiyaçlarının üçte birinin bile altında kalırken iklim odaklı Resmî Kalkınma Yardımı'nın yalnızca %4’ü cinsiyet eşitliğini önceliklendiriyor.

Birleşmiş Milletler Kadın Birimi tarafından yayımlanan bu veriler, iklim krizinin kadınlar açısından çevresel risklerin ötesinde, mevcut ekonomik ve toplumsal eşitsizlikleri de derinleştirdiğini gösteriyor.

Gelir kaybı, suya erişim ve bakım sorumlulukları, şiddet riski ve iklim finansmanındaki kaynak dağılımı, kadınların kriz karşısındaki kırılganlığının farklı boyutlarını ortaya koyuyor. UN Women, bu eşitsizliklerin giderilmesinde kadınların sadece iklim politikalarının sonuçlarından etkilenen kesimler olarak değil, karar alma ve çözüm üretme süreçlerinin aktif aktörleri olarak yer alması gerektiğine dikkat çekiyor.

Birleşmiş Milletler Kadın Birimi İcra Direktörü Sima Bahous konuyla ilgili yaptığı açıklamada kadınların iklim mücadelesindeki rolünü vurgulayarak şu ifadeleri kullandı:

Dünya genelinde kadınlar, topluluklarında, laboratuvarlarda, parlamentolarda ve iklim krizinin ön saflarında daha iyi bir gelecek için mücadeleye öncülük ediyorlar. Kadınlara ve kız çocuklarına eşit haklar, kaynaklar ve liderlik gücü vermeliyiz; böylece dünyamızın acilen ihtiyaç duyduğu değişimi yönlendirmeye yardımcı olacaklardır.

Yayımladığı bilgi notu ve verilerle argümanlarını destekleyen BM Kadın Birimi, COP31’de iklim eylemlerini toplumsal cinsiyet eşitliği ekseninde şekillendirmeye ve insanla gezegeni kârın önüne koyan ekonomilere yönelmeye davet ediyor. Kuruma göre bu adım; kadın ve kız çocuklarına temiz bir çevre hakkı tanımak, kadın çevre hakları savunucularını korumak ve onlara karar masasında gerçek bir güç vermek anlamına geliyor.

İklim adaleti kimin için?

İklim kriziyle mücadele kapsamında Antalya’da bir araya gelen dünya liderleri, pek çok başlığı müzakere ediyor. Bu görüşmeler, ülkelerin ortak hedefler belirlemesi ve iklim krizine karşı somut adımlar geliştirmesi açısından önemli bir zemin sunuyor. Ancak iklim eyleminin kapsamı, alınan kararlar ve açıklanan taahhütlerle sınırlı değil. Bu kararların ne ölçüde hayata geçirildiği, kaynakların nasıl paylaştırıldığı ve toplumun farklı kesimlerinin ihtiyaçlarının ne kadar gözetildiği de tartışmanın bir parçası.

İklim aktivisti Greta Thunberg’in hükümetlere ekonomik ve siyasi çıkarlar yerine insanlara ve gezegenlere öncelik vermeleri çağrısını dile getirmesi ve BM Kadın Birimi tarafından yayımlanan veriler; iklim krizinin farklı boyutlarını ele alıyor. Her iki yaklaşım da iklim mücadelesinin çevresel hedeflerin ötesine geçerek ekonomik ve toplumsal eşitsizlikleri, temsil sorunlarını ve karar alma süreçlerine katılımı da dikkate alması gerektiğini ortaya koyuyor.

İklim krizinin sınırları yok ancak verilerin de ortaya koyduğu üzere, etkileri herkes için aynı olmayabiliyor. Bu nedenle iklim eyleminin başarısını değerlendirirken gezegeni koruma düzeyinin yanı sıra bu dönüşümün yükünü ve kazanımlarını ne kadar adil paylaştırdığına da bakmak gerekiyor.

Çünkü iklim için kurulan bir geleceğin herkes için yaşanabilir olmadığı sürece kalıcı bir sürdürülebilirlik sağlaması zor görünüyor.

Kaynakça:

  • Cumhuriyet, (11 Kasım 2026). COP31 Zirvesi'nde Greta Thunberg'den sert çıkış: 'Ev sahibi ülkelere kendilerini aklama fırsatı verilmesi ikiyüzlülük'

  • Bianet, (11 Kasım 2026). Greta Thunberg COP31'de: “COP zirveleri yeşil aklama sirklerine dönüştü, gerçek bu”

  • KadınKöy, (14 Kasım 2026). BM Kadın Birimi: “1,5 milyar kadın ve kız çocuğu iklim riski altında yaşıyor.”

  • UN Women, (10 Kasım 2026). BM Kadın Birimi, COP31'de daha güçlü önlemler alınması çağrısında bulunurken, 1,5 milyar kadın ve kız çocuğu iklim değişikliğinin en riskli bölgelerinde yaşıyor.

  • UN Women (Kasım 2026). Gender Equality in the Age of Climate Crisis. Progress of the World’s Women Fact Sheets, No. 3.

  • Sözcü, (9 Kasım 2026). COP31 iklim zirvesi başladı.

KROP’ta yayımlanan yazıların tüm fikrî ve hukukî sorumluluğu yazarlara aittir.

Etiketler

Ecem Duran

Yazar

Ecem Duran

Şermin Ecem Duran, Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi Radyo, Televizyon ve Sinema Bölümü’nden fakülte birincisi olarak mezun oldu. Sosyoloji çift anadalını ve Gazetecilik yandal programını tamamladı. Hâlen İtalya’daki IULM Üniversitesi’nde Stratejik İletişim alanında yüksek lisans eğitimini sürdürüyor. Gazetecilik, dijital medya ve stratejik iletişim alanlarında çalışmalar yürüten Duran; özellikle toplumsal cinsiyet eşitliği, kadınların medyada temsili, popüler kültür ve medya eleştirisi konularına odaklanıyor. Kadın odaklı bağımsız bir medya kolektifinin kurucusu ve yayın direktörü olarak feminist medya üretimi, editoryal koordinasyon ve içerik geliştirme alanlarında çalışıyor

Tüm yazıları

Bu makaleyi nasıl buldun?

Paylaş