İçeriğe geç

Altı yıllık sessizliğin ardından: Değişen Türkiye'nin "Bir Başkadır" tanıklığı

Altı yıllık sessizliğin ardından Bir Başkadır ile yeniden ekranlara dönen Berkun Oya, değişen Türkiye’nin toplumsal hafızasına kişisel ve kolektif bir hesaplaşma üzerinden tanıklık ediyor.

İçindekiler
Vintage mikrofonda sahne ışığı altında şarkı söyleyen kadın şarkıcı.

Altı yıl. Bunu söylemek kolay ama içini doldurmak başka bir şey. Bir sanatçı için altı yıllık sessizlik, basit bir mola değildir; karar verme, bir şeylerin içinde oturma, belki de o sahnenin gerçekten seni beklediğine bir kez daha inanmayı bekleme meselesidir. Berkun Oya'nın "Bir Başkadır" ile yeniden izleyicinin karşısına çıkması işte bu yüzden salt bir "dönüş haberi" olarak okunamaz. Bu ülkede altı yılda ne değişmedi ki? Ve değişen her şey, ekranda nasıl karşılık buluyor? Bu soruları ciddiye almadan Oya'nın bu hikâyeye dönüşünü anlamlandırmak güç.

Türkiye, 2019'dan bu yana pek çok kırılma yaşadı: ekonomik sarsıntılar, sosyal gerilimler, bir toplumun kendi içinde yeniden tanımladığı korku biçimleri. Kamusal alanda konuşulabilen ile konuşulamayan arasındaki mesafe değişti. İnsanların birbirine bakış açısı, hatta birbirini duyma kapasitesi dönüştü. Böyle bir atmosferde anlatı sanatları —özellikle de ekran— ne yapmalı? Susmalı mı, söylemeli mi yoksa başka bir dilden mi konuşmalı? Berkun Oya'nın "Bir Başkadır" ile bu sorunun tam ortasına yeniden adım atması, bence tesadüf değil.

Aynı karakterler, farklı bir Türkiye

"Bir Başkadır"ın yeni sezonu, aynı isimleri ekrana taşıyor ama bu hikâye artık çok farklı bir zemin üzerinde duruyor. Meryem var, tanıdık yüzler var ama onların etrafını saran hava değişmiş. Oyunun dört bölüm boyunca kurduğu yapı, Berkun Oya'nın yönetmenlik anlayışıyla bu dönüşümü doğrudan adlandırmak yerine hissettirmeyi tercih ediyor. Odatv yazarlarından Elçin Demiröz, yeni sezonu "Korku ikliminde geçen dört perdelik bir tiyatro oyunu." olarak tanımlıyor. Bu ifadeyi okuyunca içimde bir şeyler oturdu yerine. Çünkü evet, bu tam olarak bu.

Dört bölüm yapısı rastgele seçilmemiş gibi hissettiriyor. Her bölüm, bir toplumsal katmanı açıyor sanki: tanıklık, sessizlik, kırılma, belki bir tür direnç. Ama bunu doğrusal bir ilerleme olarak değil, daha çok bir çevrimin döngüsü olarak kurmak mümkün. Türkiye'deki toplumsal dönüşümler de zaten çizgisel değil ki. Bir şey çözülüyor, başka bir yerde düğümleniyor; bir ses yükseliyor, başka bir alanda kısılıyor. Dizi bu ritimsizliği anlatısının merkezinde tutmayı deniyor gibi.

Ayrıca şunu sormadan geçemiyorum: Bir devam hikâyesini bağımsız bir eser olarak kurmak ne kadar zor? "Daha önce izledim." diye gelen seyirciyle ilk kez karşılaşan seyirciyi aynı anda tutabilmek, ikisine de bir şey söyleyebilmek, bu başlı başına bir dramaturjik zorluk. Ve Oya'nın bu konudaki tercihi net görünüyor: Bu sezon bir "devam" değil, bir "tanıklık belgesi" olarak konumlanıyor.

Berkun Oya'nın perspektifinden bakmak

Bir yönetmenin oyuna kattığı bakış açısı çok şeyi belirler. Metni okuyan herkes farklı bir şey görebilir ama sahneye taşıyan, o seçimleri yapan, ritmi kuran kişi yönetmendir. Berkun Oya'nın bu sezondaki yaklaşımı, bana sorarsanız cesur bir tercih barındırıyor. "Bir Başkadır"ı siyasi bir manifesto olarak değil, toplumsal bir atmosfer kaydı olarak sunmak, aslında daha kalıcı bir iz bırakır. Çünkü manifestolar eskir, atmosferler hafızada yaşar.

Korku iklimi dediğimizde ne kastediyoruz tam olarak? Bence görsel anlatının, özellikle de iyi bir dizinin bunu göstermek için muazzam bir olanağı var. Kadrajın daralıp genişlediği mekânlar, oyuncunun bakışı, sesin yoğunluğu ya da aniden çöken sessizlik, boşluklar... Bunlar bir gazete haberinin aktaramayacağı şeyleri aktarabilir. Berkun Oya da tam olarak bu olanaklara yaslanarak izleyiciyi korku ikliminin içine çekiyor; onu analiz etmek için değil, bizzat hissettirmek için.

Meryem’in değişimi ve kolektif yükümüz

Meryem karakteri, bu hikâyenin can damarı; çünkü bir birey olarak anlatının merkezine yerleşiyor ama üzerinde taşıdığı yük kolektif. Onun değişim çizgisi, bir kişinin hikâyesi olmaktan çıkıp toplumun içinde kaybolup bulunma sürecine dönüşüyor.

Berkun Oya'nın bu karakteri yeniden canlandırıyor olmasının ağırlığını hissedebiliyorum. Altı yıl sonra aynı karaktere dönmek, bir aktör için hem tanıdık hem yabancı bir deneyimdir. O karakter senin içinde bir yerde durmuş bekliyor ama sen değişmişsin, dünya değişmiş. Oya'nın Meryem'i bu sefer nasıl taşıdığına dair merakım tam da bu yüzden büyük. Çünkü Meryem'in değişim çizgisi, aynı zamanda Oya'nın kendi duruşuyla da kaçınılmaz biçimde kesişiyor. Sahne bu ikisini aynı anda barındırabiliyor mu? Cevabı görmek gerek.

Bireysel yolculuklar, toplumsal korku iklimiyle hesaplaşmanın en güçlü sanatsal karşılığını ürettiğinde izleyici hem kendini hem de etrafındaki dünyayı farklı görmeye başlar. Bu, anlatı sanatının —ve ekranın— belki de en eski ve en güçlü işlevidir: tanıma. Kendini tanıma, zamanını tanıma.

Bu dizi neden şimdi ekrana gelmek zorundaydı?

Anlatı sanatlarında zamanlama her şeydir. Bir dizinin belirli bir dönemde izleyiciyle buluşması, onun anlamını katlar ya da düzleştirir. "Bir Başkadır"ın bu sezonu, içinde bulunduğumuz toplumsal iklimle kurduğu diyalog nedeniyle oldukça yerinde bir tercih gibi duruyor.

Türkiye’de üretilen yerli dizilere ve dijital yapımlara baktığımızda, dönemin siyasi ve sosyal havasını doğrudan ele alan işlerin her zaman riskli bir alanda durduğunu görürüz. Bu riski üstlenmek, zaten başlı başına bir tercih ve tutum. Ancak "Bir Başkadır"ın yaptığı daha ince bir şey var: Toplumsal gerçekliği didaktik biçimde söylemek yerine, onu yaşattığı bir atmosferle izleyicinin içine yerleştirmek. Bu fark önemli.

Sanat ve bellek ilişkisine baktığımızda, iyi kurgulanmış bir dizinin özel bir yeri olduğunu görürüz. Dijital platformlarda her şey her an ulaşılabilir ve tekrar izlenebilir durumdadır ama bazı anlatılar yalnızca yayımlandıkları o tarihsel anda, o toplumsal ruh hâliyle birleştiğinde gerçek anlamına kavuşur. Bir kez izlendiğinde bile izleyicinin zihninde ve bedeninde etki bırakır. Ekran karardıktan, jenerik aktıktan sonra da o his bir yerde durmaya devam eder.

"Bir Başkadır"ın bu sezonu, toplumsal bir dönemin bedensel kaydını tutmak istiyor gibi. Altı yılı ekranda görmek; onu analiz etmek değil, onun ağırlığını omuzda taşımak. Ve belki de en önemli şey bu: İzleyiciye bir tartışma değil, bir deneyim sunmak.

Berkun Oya'nın bu hikâyeye dönüşünü duyduğumda ilk hissettiğim şey bir meraktı; "Acaba neden şimdi?" diye sordum kendi kendime. Şimdi düşünüyorum da, belki de sormam gereken soru bu değildi. Belki şimdi değilse ne zaman?

Yerli yapımlar ve dijital anlatılar bu dönemde yalnızca eğlendirmek ya da estetik bir deneyim sunmak zorunda değil; zamanına tanıklık etmek, kaydetmek ve onu geri vermek gibi bir sorumluluğu var. "Bir Başkadır" bu sorumluluğu taşıdığını iddia ediyor. Ekranın karşısına geçtiğimizde bunun ne kadar karşılık bulduğunu göreceğiz.

Sanatın en güzeli de burada zaten: Söylemedikleri kadar sustukları da konuşturuyor kadrajı.

Kaynakça:

  • Odatv, (15 Kasım 2026). Bir Başkadır: Dört Perdelik Bir Türkiye.

KROP’ta yayımlanan yazıların tüm fikrî ve hukukî sorumluluğu yazarlara aittir.

Etiketler

Aylin Kutsay

Yazar

Aylin Kutsay

Sanat ve kültür yazarı. Tiyatro perdesi kadar çok katmanla, müzik akoru kadar titizle hayata bakar.

Tüm yazıları

Bu makaleyi nasıl buldun?

Paylaş