Fed'in Yeni Başkanı Warsh'tan Net Mesaj: Enflasyona Sıfır Tolerans

Kevin Warsh, Federal Reserve başkanlık koltuğuna oturur oturmaz oyunun kurallarını masaya koydu. Kongreye sunacağı metinde "enflasyona sıfır tolerans" mesajını vurgulayan Warsh, para politikasında agresif tutumun devam edeceğini net biçimde ima etti. Bu söylem, Washington'da pek çok politika yapıcının uzun süredir beklediği o sert çıkışın somutlaşması gibi görünüyor. Ama asıl mesele şu: Bu mesaj sadece ABD'nin iç ekonomik tartışmalarına ait değil. Dünyanın dört bir yanındaki merkez bankacıları, finans bakanları ve evet, Ankara'daki ekonomi yönetimi de bu metni dikkatle okumuştur.

Sıfır Tolerans Ne Anlama Geliyor?

"Sıfır tolerans" ifadesini duyan biri bunu bir slogan sanabilir. Aslında değil. Warsh'ın bu söylemi, Fed'in önümüzdeki dönemde faiz indirimine çok temkinli yaklaşacağı, hatta belirli koşullarda yeniden sıkılaştırmaya kapı aralayabileceği anlamına geliyor. Fiyat istikrarını yeniden tesis etmenin temel öncelik olduğunu vurgulayan Warsh, böylece piyasaların beklediği "yumuşama" senaryosuna soğuk duş yaptırdı.

Fed'in mevcut para politikası pozisyonunu düşünürseniz, tablonun neden bu kadar önemli olduğunu anlarsınız. Pandemi döneminin ardından yükselen enflasyona karşı Fed tarihinin en hızlı faiz artış süreçlerinden birini başlattı. Piyasalar bir süre sonra gevşeme beklentisine girdi. Warsh ise bu beklentiye şimdilik dur dedi. Çünkü enflasyon hedefin üzerinde seyretmeye devam ediyor ve Warsh gibi bir ismin geçmiş Fed sicili incelendiğinde, söz konusu adamın söylediklerini fazlasıyla ciddiye alması gerektiği görülüyor.

Dolar Gücü ve Sermaye Akışları Üzerindeki Baskı

Agresif bir para politikasının doğrudan sonucu şu: Dolar güçlenir. Faiz yüksek kaldığında ya da yüksek kalacağına dair güvenilir bir sinyal verildiğinde, küresel sermaye ABD varlıklarına yönelir. Bu da gelişmekte olan piyasalardan fon çıkışını beraberinde getirir.

Konuya biraz daha teknik girelim. Küresel dolar likiditesi, Federal Reserve'ün bilanço büyüklüğüne ve faiz politikasına bağlıdır. Fed sıkı dururken küresel piyasalara akan dolar hacmi daralır. Dolar likiditesi daraldığında ise gelişmekte olan ülkelerin dış finansmana erişimi güçleşir, borçlanma maliyetleri yükselir ve bu ülkelerin paraları dolar karşısında değer kaybetmeye başlar. Bu döngü, ekonomistlerin yıllardır defalarca gözlemlediği, ancak her defasında aynı acıyı yaşatan bir mekanizma.

Warsh'ın sıfır tolerans söylemi tam da bu noktada küresel bir sinyal işlevi görüyor. Piyasalar, Fed'in önümüzdeki toplantılarda faiz indirimine gitmeyeceğini fiyatlamaya başladıkça, dolar endeksi üzerindeki baskı artıyor. Bu baskının doğrudan mağdurları ise sahneye giriyor: Gelişmekte olan piyasalar.

Gelişmekte Olan Piyasalar İçin Üç Tehlike

Gelişmekte olan ülkeler için meseleyi sadeleştirelim. Üç temel tehlike var ve bunlar birbirini besliyor.

Birincisi, dış borç servisi. Dolar cinsinden borç almış ülkeler, doların güçlenmesiyle birlikte aynı borcu geri ödemek için çok daha fazla yerel para harcamak zorunda kalıyor. Borç yükü nominal olarak değişmese bile reel ağırlığı artıyor. Bu durum hem kamu maliyesini hem özel sektörü sıkıştırıyor.

İkincisi, ithalat maliyetleri. Hammadde, enerji ve ara malları çoğunlukla dolar üzerinden fiyatlanıyor. Kur yükseldikçe bu malların yerel para cinsinden fiyatı artıyor, bu da enflasyonist baskıyı besliyor. Yani Fed enflasyona savaş açarken, dolaylı yoldan başka ülkelerin enflasyonunu körükleyebiliyor. Haksız bir ironi, ama gerçek.

Üçüncüsü, kur baskısı. Sermaye çıkışı yaşayan ülkelerin merkez bankaları zor bir seçimle yüz yüze geliyor: Faizi yüksek tutarak kurunu savunmaya çalışmak ya da ekonomiyi canlandırmak amacıyla faiz indirmek. Bu ikilem, özellikle hem büyüme hem enflasyon sorunuyla aynı anda boğuşan ülkelerde tam anlamıyla çözümsüz bir denklem haline geliyor.

Türkiye Özelinde Tablo

Türkiye, bu üç tehlikenin de tam ortasında duran bir ülke. TCMB'nin son dönemde izlediği politikayı düşündüğünüzde, Warsh'ın mesajının Ankara'da nasıl karşılandığını tahmin etmek zor değil.

Türkiye'nin önemli bir dolar cinsinden dış borç yüküne sahip olduğu biliniyor. Bu borcun servisini sürdürmek için yeterli döviz rezervi bulundurmak, dolayısıyla cari dengeyi yönetmek kritik önem taşıyor. Fed'in faizi yüksek tutması, bu denklemi daha zorlu hale getiriyor.

Öte yandan Türkiye'nin enerji ve hammadde ithalatına ciddi ölçüde bağımlı bir ekonomi olduğunu unutmamak gerekiyor. Dolar güçlendikçe bu ithalat kalemlerinin maliyeti artıyor ve bu durum enflasyonist baskıyı besliyor. TCMB her ne kadar enflasyonla mücadelede kararlılık mesajı verse de Fed kaynaklı kur baskısı bu çabanın önüne geçebiliyor.

TCMB'nin manevra alanı meselesine gelince, tablo daha da netleşiyor. Merkez bankası faiz indirmeyi düşündüğünde Fed'in tutumuna bakmak zorunda. Çünkü faiz farkı daraldıkça Türkiye'nin döviz cinsinden varlıkları cazibesini yitiriyor, sermaye çıkışı hızlanabiliyor ve kur baskısı geri dönüyor. Bu kısır döngü, TCMB'nin para politikasını kısmen kendi tercihlerinin değil, dış koşulların şekillendirdiği bir alana hapsediyor.

Açıkçası, Türkiye'nin bu konuda yalnız olmadığını belirtmek gerekiyor. Brezilya'dan Endonezya'ya, Güney Afrika'dan Meksika'ya kadar pek çok gelişmekte olan ülke aynı tabloyla karşı karşıya. Ama Türkiye'nin yüksek enflasyon geçmişi ve yapısal kırılganlıkları bu tabloyu biraz daha ağır kılıyor.

Warsh Dönemi Nasıl Bir Dönem Olacak?

Şimdi asıl soruya gelelim. Warsh'ın Fed başkanlığı küresel ekonomik düzen için nasıl bir dönem olacak?

Warsh'ın geçmişine bakıldığında, piyasaların işlevselliğine inanan, merkez bankasının bağımsızlığını savunan ve enflasyonla mücadelede tutarlılığın güvenilirlik için zorunlu olduğunu düşünen bir isim karşımıza çıkıyor. Bu profil, onun söylemini rastgele bir sertlik olarak değil, sistematik bir çerçeve olarak okumamız gerektiğini gösteriyor.

Eğer Warsh söylediklerini hayata geçirirse, yani enflasyon hedefine gerçekten ulaşılana kadar faizi yüksek tutmakta kararlı olursa, küresel piyasalar uzun süre bu baskı altında kalmaya devam edecek. Gelişmekte olan ülkeler için bu, daha temkinli bir dış borçlanma politikası, daha güçlü rezerv tamponu ve daha az politika esnekliği anlamına geliyor.

Bir parantez açalım: Warsh'ın bu tutumunun iç siyasi baskılardan bağımsız kalıp kalamayacağı da ayrı bir soru işareti. ABD'de yavaşlayan büyüme, istihdam kaygıları ve seçim dönemlerinin yarattığı politik iklim, merkez bankalarını zaman zaman söylediklerinden farklı davranmaya zorlayabiliyor. Tarih bu konuda bolca örnek barındırıyor. Dolayısıyla Warsh'ın "sıfır tolerans" söyleminin ne ölçüde pratiğe yansıyacağını görmek için biraz daha sabırlı olmak gerekecek.

Ama şunu da söylemek lazım: Bir Fed başkanının kongreye sunduğu metinde bu kadar net bir dil kullanması, salt söylem düzeyinde bile büyük bir sinyal niteliği taşıyor. Çünkü piyasalar söylemleri fiyatlıyor, beklentiler döviz kurlarını hareket ettiriyor ve bu hareketler gelişmekte olan ülkelerin gündelik ekonomik gerçekliğine dönüşüyor.

Türkiye gibi ülkelerin ekonomi yönetimleri, Fed'in toplantı takvimini ve açıklanan metinleri kendi bütçe ve para politikası planlamasının merkezine koymak durumunda. Bu artık bir tercih meselesi değil. Warsh'ın mesajı bunu bir kez daha hatırlattı: Küresel ekonomide para politikası söz konusu olduğunda, ne düşündüğünüzün o kadar da önemi yok; Washington'da ne düşünüldüğü çok daha belirleyici.