61 Fezleke: Özgür Özel Rekor Kırdı, Sorular Bitmedi

Altmış bir. Türkiye Büyük Millet Meclisi tarihinde bir milletvekili hakkında açılan fezleke sayısında yeni bir rekor bu rakamla yazıldı. Sahibi Yeni Parti Genel Başkanı Özgür Özel. Rakam tek başına konuşuyor gibi görünse de aslında arkasında daha büyük bir tablo var. Sayıyı anlamak için önce mekanizmayı anlamak gerekiyor.

Fezleke Nedir, Nasıl İşler?

Fezleke, milletvekillerinin yasama dokunulmazlığını kaldırmaya yönelik sürecin ilk halkasıdır. Türk hukuku çerçevesinde bir milletvekili hakkında savcılık soruşturması başlatıldığında ya da suç duyurusunda bulunulduğunda, ilgili belge TBMM Başkanlığı'na iletilir. Bu belgeye fezleke denir.

Fezleke geldiğinde süreç doğrudan işlemiyor. Belge önce Anayasa Komisyonu ile Adalet Komisyonu'ndan oluşan Karma Komisyon'a havale ediliyor. Komisyon dosyayı inceleyerek dokunulmazlığın kaldırılıp kaldırılmamasına ilişkin bir rapor hazırlıyor. Ardından mesele Genel Kurul'a taşınıyor ve milletvekillerinin oylamasıyla sonuçlanıyor. Basit çoğunluk yeterli; yani iktidar partisinin elinde çoğunluk varsa denklem açık.

Teoride bu mekanizma milletvekillerini siyasi baskıdan korumak için tasarlanmış bir güvence. Ama pratikte nasıl işlediği başka bir hikâye.

61 Sayısının Anlamı

Bir milletvekili hakkında onlarca fezleke birikmesi olağan değil. Türkiye'nin parlamento tarihine bakıldığında bu düzeyde bir dosya yükünün istisnai olduğu görülüyor. Özel'in 61'e ulaşan sayısı salt siyasi konjonktürle açıklanamıyor; aynı zamanda fezleke mekanizmasının nasıl kullanıldığına ilişkin ciddi sorular doğuruyor.

Burada iki ihtimal var. Birinci ihtimal: Özel gerçekten olağanüstü bir sıklıkla, suç teşkil edebilecek ifadeler kullandı ve her biri bağımsız bir hukuki sürecin doğal çıktısı olarak fezlekeye dönüştü. İkinci ihtimal: Fezleke mekanizması, sistematik biçimde bir muhalefet liderine baskı aracı olarak işletiliyor. Bu iki ihtimal birbirini dışlamıyor, ama 61 rakamı göz önüne alındığında ikinci soruyu yüksek sesle sormamak da mümkün değil.

Ayrıca şunu belirtmek gerekiyor: Fezleke açılmış olmak cezalandırılmış olmak demek değil. Hukuki süreç devam ediyor. Ama kamuoyunda oluşan algı, çoğu zaman süreçten bağımsız işliyor. Bir milletvekili hakkında sürekli fezleke haberleri dolaşımda olduğunda, siyasi bir lekeleme etkisi kaçınılmaz biçimde devreye giriyor. Hukuk başka bir şey söylese bile o algı kalıcı izler bırakıyor.

Muhalefete Karşı Fezleke Eğilimi

Türkiye'de fezleke kullanımının siyasi dağılımına bakmak, tabloyu anlamlandırmak açısından önemli bir ipucu sunuyor. Tarihin farklı dönemlerinde iktidara yönelik fezlekeler de gündemin bir parçası olmuş; ancak muhalefet milletvekillerinin bu mekanizmayla çok daha sık karşı karşıya kaldığı dikkat çekiyor.

Bunun birden fazla açıklaması var. Muhalefet, tanımı gereği hükümeti eleştiriyor. Eleştiri dili bazen keskin, bazen sert ifadelere dönüşüyor. Savcılık bu ifadeleri "hakaret""iftira" ya da "cumhurbaşkanına hakaret" gibi başlıklar altında değerlendirebiliyor. Türk Ceza Kanunu'nun ilgili maddeleri bu konuda geniş bir yorumlama alanı bırakıyor. Dolayısıyla muhalefet söyleminin yoğun olduğu dönemlerde fezleke sayısının artması tesadüf değil, yapısal bir eğilim.

Öte yandan iktidar partisi milletvekillerinin benzer şiddetle söylemler ürettiği dönemlerde aynı mekanizmanın işletilip işletilmediği sorusu da tablonun tamamını görmek için sorulması gereken bir soru. Bunu doğrudan kıyaslamak için kapsamlı verilere ihtiyaç var; ancak gözlemlenebilir örüntü, fezleke dağılımının siyasi açıdan nötr olmadığını düşündürüyor.

Özel'in Siyasi Profili ve Hedef Haline Gelmesi

Özgür Özel'in bu tablonun merkezinde olması tesadüf değil. Birkaç faktör bir araya geliyor.

Önce pozisyon meselesine bakmak gerekiyor. Özel, Türkiye'nin ana muhalefet partisinin genel başkanı. Bu konum tek başına hedefe konulma riskini artırıyor. Genel başkanın söylemlerini siyasi olarak devre dışı bırakmak ya da en azından savunma pozisyonuna çekmek, seçimsel rekabet açısından hesaba katılan bir araç olabilir.

İkinci faktör söylem yoğunluğu. Özel, genel başkanlık sürecinde görece agresif bir muhalefet dili benimsedi. Cumhurbaşkanı'na ve hükümete yönelik doğrudan eleştiriler, zaman zaman hukuki sınırları zorlayan ifadeler içeriyor en azından savcılık yorumlarına göre. Bu yoğunluk, fezleke zeminini genişletiyor.

Üçüncü faktör kamuoyundaki görünürlük. Özel'in medyada kapladığı alan büyük. Her açıklaması geniş bir yankı uyandırıyor, her söylemi haber oluyor. Bu görünürlük, muhalif bir lider için güç kaynağı olmakla birlikte aynı zamanda hukuki süreçlere konu olabilecek ifade miktarını da artırıyor. Daha az konuşmak, daha az fezleke demek. Ama muhalefet liderinin daha az konuşması beklentisi, parlamenter demokrasinin temel mantığıyla çelişiyor.

Bir de şunu sormak gerekiyor: Özel bu tabloyu kendi siyasi kurgusuna nasıl yerleştiriyor? 61 fezleke bir yük olduğu kadar bir anlatı da olabilir. "İktidar bana bu kadar fezleke açtı" cümlesi, tabanı mobilize eden bir söyleme dönüşme kapasitesi taşıyor. Mağdur-lider anlatısı, kutuplaşmış bir siyasi iklimde güçlü işliyor. Dolayısıyla bu tablo, hem iktidar hem muhalefet açısından araçsallaştırılmaya müsait.

Parlamenter Kültür Sorusu

Bütün bu tablo, aslında daha geniş bir soruya kapı açıyor: Türkiye'de parlamenter dokunulmazlık sistemi gerçekten işlev görüyor mu?

Dokunulmazlık, milletvekillerinin yasama faaliyetlerini siyasi baskıdan koruması için var. Ama fezleke mekanizması yoğun biçimde işletildiğinde ve dosyalar Genel Kurul oylamasına taşınmaya devam ettiğinde, bu güvence pratikte ne kadar koruyucu?

"Milletvekili dokunulmazlığı, parlamenter sistemin sigortasıdır. Sigorta sürekli atıyorsa ya sistemde ciddi bir sorun vardır ya da sigorta yanlış kalibre edilmiştir."

Bu soruyu teknik bir hukuk tartışmasına indirgememek gerekiyor. Mesele, yasama organının siyasi iktidar tarafından nasıl çerçevelendiğiyle doğrudan ilgili. Fezleke sayısının rekor kırması, meclisin ne denli siyasal bir mücadele alanına dönüştüğünün bir göstergesi olarak da okunabilir.

Türkiye'de muhalefet siyaseti, hem seçim alanında hem de hukuki alanda yürütülmek zorunda kalıyor. Özel ve Yeni Parti, bir yandan sandık siyasetini yönetirken öte yandan biriken dosyaların yarattığı hukuki yüke karşı pozisyon almak durumunda. Bu ikili yük, muhalefet enerjisini bölüyor ve odaklanmayı güçleştiriyor. Bunun bilinçli bir sonuç mu yoksa sürecin doğal çıktısı mı olduğu sorusu ise yanıtı kolay bulunmayan bir soru.

61 rakamı bir noktada kapanabilir. Dosyalar düşer, dokunulmazlık oylamaları farklı sonuçlar doğurabilir. Ama mekanizmanın bu denli yoğun kullanımının parlamenter kültür üzerinde bıraktığı iz, rakamdan çok daha kalıcı olacak.